ਛਿੰਨਮਸਤਾ
ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ
ਸਾਰਿਕਾ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
ਸਾਰਿਕਾ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
ਛਿੰਨਮਸਤਾ
Bhakti Yoga is a profound exploration of the path of devotion, presenting love, surrender, and spiritual discipline through the teachings of Swami Vivekananda.
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ
ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਰਵਾਇਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਲਾਤਮਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸਮਝ
ਕੀ ਹੋਵੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਾਗੋ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਕਸ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਖੋਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਂਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ।
ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਰਚਨਾ “Chhinnamasta” ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਤਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਨਾਇਕ ਇੱਕ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਲ੍ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੰਧ ਹੈ। ਦੀਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੀ ਲਾਟ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਨਾਇਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤੂਫਾਨ ਤੋਂ ਡਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। [short pause] ਉਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਜੋ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ‘ਛਿੰਨਮਸਤਾ’ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜੋ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਲਿਖਣ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: “ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸੱਚ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।” [sigh] ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਡਰਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਹਟਾ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਸੱਚ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਪਾਖੰਡ ਰਚਦੇ ਹਾਂ।
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਵਾਦ ਦਿਲ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: “ਜੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਦੇਵਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਬਚੇਗਾ?” ਇਹ ਸੁਆਲ ਹੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ। ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਾਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਅਰਥਹੀਣਤਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਨਾਇਕ ਕਦੇ ਉਸ ਸ਼ੂਨਯ (void) ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਪਾਵੇਗਾ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕੇਗਾ? “Chhinnamasta” ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਇਹ ਰਾਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਹੀ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।