છીન્નમસ્તા

અંધારા ઓરડામાં માત્ર એક ધૂંધળો અરીસો ચમકે છે. તેમાં દેખાતું પ્રતિબિંબ અચાનક તૂટી જાય છે; ચહેરાના ટુકડાઓ હવામાં વિખેરાઈ રહ્યા છે અને ચારે તરફ એક અજીબ, ભેજવાળી ગંધ ફેલાયેલી છે. આ કોઈ સામાન્ય દ્રશ્ય નથી, આ સુરેશ જોશીની રચના “Chhinnamasta” નું એક ગહન સત્ય છે.

ત્યાં એક પ્રસંગ છે જે વાંચ્યા પછી ક્યારેય ભૂલી શકાતો નથી. પાત્ર જ્યારે પોતાના અસ્તિત્વને અરીસામાં શોધે છે, ત્યારે સંવાદ ગૂંજે છે: “શું હું એ જ છું જે અત્યારે બોલી રહ્યો છે, કે પછી હું એક વિચાર છું જેનો અંત અનિવાર્ય છે?” સામેથી મૌન જવાબ આપે છે, જે વધુ ચીસ પાડે તેવો છે. [short pause]

સુરેશ જોશી અહીં ભાષાના પરંપરાગત બંધનો તોડી નાખે છે. તેઓ માનવ મનના તે ખૂણે લઈ જાય છે જ્યાં તર્ક સમાપ્ત થાય છે અને માત્ર શૂન્યાવકાશ બાકી રહે છે. “Chhinnamasta” માં દેવી છિન્નમસ્તાનું પ્રતીક માત્ર બલિદાન નથી, પણ સ્વને સંપૂર્ણપણે વિસર્જિત કરી ફરીથી સર્જવાની એક પ્રક્રિયા છે. લેખકની કલમ જ્યારે લખે છે કે, “શબ્દો તો માત્ર રાખ છે જેમાંથી અર્થની જ્વાળા પ્રગટાવવી પડે છે,” ત્યારે સમજાય છે કે આ પુસ્તક શા માટે ગુજરાતી સાહિત્યમાં એક સીમાચિહ્ન છે.

આ પુસ્તકનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે અસ્તિત્વનો અર્થ આપણને કુદરત તરફથી તૈયાર નથી મળતો, પણ જ્યારે આપણે આપણી આસપાસની તમામ માન્યતાઓને તોડી નાખીએ છીએ, ત્યારે જે ખાલીપો બચે છે, ત્યાં જ અર્થનું સાચું સર્જન થાય છે. સુરેશ જોશીની શૈલી અતિ આધુનિક છે, જ્યાં વાર્તા કરતાં અનુભૂતિનું મહત્વ વધુ છે. [sigh]

શું તમે ક્યારેય તમારી જાતને અરીસામાં જોતા ડર્યા છો? શું તમે એ શૂન્યતાનો સામનો કરવા તૈયાર છો જે તમારા અસ્તિત્વના પાયામાં છુપાયેલી છે? જો તમે સાહિત્યના એવા પ્રવાહમાં ડૂબકી મારવા માંગતા હોવ જે તમારા વિચારોને કાયમ માટે બદલી નાખશે, તો આ પુસ્તક તમારી રાહ જોઈ રહ્યું છે. “Chhinnamasta” એ માત્ર વાંચવા માટેનું પુસ્તક નથી, પણ અનુભવવાની એક જીવંત યાત્રા છે.