ਦ ਮਾਲਟੀਜ਼ ਫਾਲਕਨ

“The Maltese Falcon” ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ-ਮਿੱਠੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਜਾਸੂਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਪਣੇ ਸਖ਼ਤ ਅਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਡੈਸ਼ੀਅਲ ਹੈਮੇਟ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਧੋਖੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨੰਗਾ ਚਿੱਠਾ ਹੈ।

ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੀਆਂ ਤੰਗ ਗਲੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਧੁੰਦ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹਰ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਮ ਸਪੇਡ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਤਿੱਖੀ ਲਕੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਪੇਡ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਅਤੇ ਉਸ ਤਲਾਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ‘ਦਿ ਮਾਲਟੀਜ਼ ਫਾਲਕਨ’।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋ ਕਦੇ ਵਿਸਰਦਾ ਨਹੀਂ: ਜਦੋਂ ਸਪੇਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਜਿਡ ਓ’ਸ਼ੌਗਨੇਸੀ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਜਿਡ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਨਰਮੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਡਰਦੀ ਹਾਂ, ਸੈਮ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਓ।” ਪਰ ਸਪੇਡ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, [short pause] ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਲ।” ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਪੰਛੀ (ਮਾਲਟੀਜ਼ ਫਾਲਕਨ) ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਾਗਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੋਹਰੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਵਸਤੂ।

ਡੈਸ਼ੀਅਲ ਹੈਮੇਟ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: “ਪੈਸਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਹੈਮੇਟ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਖ ਹੀ ਬਚਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਸਪੇਡ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਹਿਬੂਬ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਹਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਉਹ ਸਹੀ ਸੀ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਥਰ ਦਿਲ? [sigh] ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ‘ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਨਕਲੀ ‘ਮਾਲਟੀਜ਼ ਫਾਲਕਨ’ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਭੱਜ ਰਹੇ?