ધ માલ્ટીઝ ફાલ્કન

એક માણસ જે ન્યાય માટે નહીં, પણ માત્ર પોતાના વ્યક્તિગત નિયમો માટે જીવે છે, અને એક એવો ખજાનો જેની પાછળ આખી દુનિયા પાગલ છે, છતાં જેનો અસલી ચહેરો માત્ર એક નકામી ધાતુ છે. *The Maltese Falcon* માં સત્ય અને છેતરપિંડી વચ્ચેની રેખા એટલી પાતળી છે કે ક્યારેક તે અદ્રશ્ય થઈ જાય છે.

સાન ફ્રાન્સિસ્કોની અંધારી ગલીઓમાં ધુમ્મસ વચ્ચે સેમ સ્પેડ નામનો જાસૂસ ઊભો છે. તેના ઓફિસમાં હવા ભારે છે—સિગારેટના ધુમાડા અને જૂના કાગળોની વાસ આવે છે. બારીની બહારની લાઈટો રસ્તા પર પડેલા વરસાદના ખાબોચિયામાં કાચની જેમ ચમકે છે. ત્યારે જ બ્રિજિડ ઓ’શોનેસી અંદર પ્રવેશે છે. તેનો અવાજ કાંપતો છે, પણ તેની આંખોમાં એક વિચિત્ર ચમક છે.

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે હું ક્યારેય ભૂલી શકતો નથી. સ્પેડ અને ગુટમેન સામસામે છે. ગુટમેન ઉત્સાહથી તે પક્ષીની મૂર્તિ ખોલે છે, તેને લાગે છે કે આ આખી દુનિયાની સંપત્તિ છે. પણ જ્યારે તે મૂર્તિના પડ ઉખડે છે, ત્યારે ખબર પડે છે કે આ તો માત્ર સીસાનો બનેલો એક નકલી ટુકડો છે. [short pause]

ડૅશિયલ હેમેટનું લખાણ એટલે જાણે ધારદાર છરો. તેઓ લખે છે: “પ્રેમ એક એવી રમત છે જે સ્પેડ જેવા માણસો રમતા નથી, કારણ કે તેઓ જાણે છે કે દાવ પર શું છે.” [sigh]

આ પુસ્તક માત્ર એક ક્રાઈમ થ્રિલર નથી, પણ માનવીય લોભ અને એકલતાનું દર્પણ છે. હેમેટ આપણને સમજાવે છે કે જ્યારે તમારી પાસે કશું જ બચતું નથી, ત્યારે પણ તમારી ઈમાનદારી જ તમારી છેલ્લી સુરક્ષા હોય છે. બ્રિજિડ સ્પેડને પ્રેમમાં ફસાવવા માંગે છે, પણ સ્પેડ જાણે છે કે તે સ્ત્રીની દરેક વાત એક જૂઠ છે. તે તેને જેલમાં મોકલી આપે છે, કારણ કે તેના માટે પ્રોફેશનલ ધર્મ જ સર્વોપરી છે. [uhm]

શું સ્પેડનું આ ઠંડું કલેજું ખરેખર ન્યાય છે કે પછી માત્ર એક અંધકારમય દુનિયામાં ટકી રહેવાનો રસ્તો? *The Maltese Falcon* તમને આ પ્રશ્ન સાથે એકલા મૂકી દેશે.