ਸੋਰਠ ਤਾਰਾ ਵਹੇਤਾ ਪਾਣੀ

ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਲਾਲ ਲਿਸ਼ਕ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਅੰਗਿਆਰ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤੀ ਹੀਰੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਖੂਹ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵਾਲੋ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਖਿਤਿਜ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਉਮੀਦਾਂ ਦੀ ਫਸਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ, ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਜੂ ‘ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ—ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਤੋਂ ਆਈ ਇੱਕ ਕੁੜੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰੁੱਖੀ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ “Sorath Tara Vaheta Pani”, ਜੋ ਜ਼ਵੇਰਚੰਦ ਮੇਘਾਨੀ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਇੱਕ ਅਮਰ ਗਾਥਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਕਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਾਲੋ ਅਤੇ ਰਾਜੂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਲੋ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਕਦੇ ਫਿਰ ਹਰੀ ਹੋਵੇਗੀ?” ਰਾਜੂ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, “ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।” [ਸਾਹ] ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।

ਜ਼ਵੇਰਚੰਦ ਮੇਘਾਨੀ ਦੀ ਲਿਖਣ ਕਲਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਿਆਸ ਇਨਸਾਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਝਲਕਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਮੀਦ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਣ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਜੰਗ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।”

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਲੋ ਅਤੇ ਰਾਜੂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਸੋਕੇ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਪਿੰਡ, ਅਤੇ ਰਾਜੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੀ کشਮکش—ਯਾਨੀ ਦੁਵਿਧਾ—ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਵਾਲੋ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਪਾਵੇਗਾ? ਕੀ ਰਾਜੂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਤੋੜ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇਗੀ? ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ “Sorath Tara Vaheta Pani” ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦਾਸਤਾਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਭਰ ਦੇਵੇਗੀ।