Titash Ekti Nadir Naam (A River Called Titas)

એક એવી પીડા, જે નદીના સુકાતા વહેણ સાથે સંકળાયેલી છે. એ ખાલીપો જે માછલી પકડનારા માછીમારોની આંખોમાં છે, જેઓ જાણે છે કે તેમનું અસ્તિત્વ હવે રેતીમાં દટાઈ રહ્યું છે. ‘Titash Ekti Nadir Naam’ માત્ર એક પુસ્તક નથી, એ એક જીવંત સંવેદના છે, જે અદ્વૈત મલ્લ બર્મનની કલમમાંથી વહેતી એક કરુણ કવિતા જેવી છે.

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે હું ક્યારેય ભૂલી શકતો નથી. કિશોર નદીના કિનારે એકલો બેઠો છે. હવામાં ભીની માટીની સોડમ છે અને આથમતા સૂર્યના કેસરી કિરણો તિતાશ નદીના શાંત પાણી પર સોનેરી લકીરો દોરે છે. [short pause] કિશોર પોતાની જાતને પૂછે છે, “શું નદી મરી શકે? જો નદી મરી જાય, તો શું માણસ જીવી શકે?” તેના મનમાં વહેતા વિચારો નદીના પાણીની જેમ અશાંત છે. તે પોતાની પત્ની સુબાલાને યાદ કરે છે, જે વર્ષો પહેલા એક હુમલામાં ખોવાઈ ગઈ હતી. તે અંદરથી તૂટી ગયો છે, છતાં નદીને વળગી રહ્યો છે.

અદ્વૈત મલ્લ બર્મનની ભાષા એટલી જીવંત છે કે જાણે પાનાઓમાંથી માછલીઓની ગંધ અને નદીનો કલરવ સંભળાય છે. તે લખે છે, “નદી અને માછીમારનું જીવન એક જ દોર પર બંધાયેલું છે; દોર કપાય તો બંનેનું અસ્તિત્વ વિખેરાઈ જાય.”

આ પુસ્તકનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય એ છે કે તે માનવ સંસ્કૃતિ અને પ્રકૃતિ વચ્ચેના અતૂટ સંબંધનું પતન દર્શાવે છે. તે કહે છે કે જ્યારે નદીઓ સુકાય છે, ત્યારે માત્ર પાણી નથી સુકાતું, પણ એક આખી સંસ્કૃતિ અને લોકોની યાદો પણ હંમેશ માટે ભૂંસાઈ જાય છે. [medium pause] [sigh]

શું સુબાલા અને કિશોર ફરી ક્યારેય એ જ નદીના કિનારે એક થઈ શકશે? કે પછી આ સમયની રેતી બધું જ ભૂંસી નાખશે? ‘Titash Ekti Nadir Naam’ તમને એક એવી સફર પર લઈ જાય છે, જ્યાં તમે પ્રેમ, વિરહ અને અસ્તિત્વના સંઘર્ષને તમારા હૃદયમાં અનુભવશો. એકવાર આ પુસ્તક વાંચશો, તો તિતાશ નદી તમારા સ્મૃતિપટ પર કાયમ માટે વહેતી રહેશે.