ભિક્ષુક ઉપનિષદ

બધું જ છોડી દેવું એ જ કદાચ બધું જ મેળવી લેવાનો સૌથી ટૂંકો રસ્તો છે; આ વિરોધાભાસી સત્ય “Bhikshuka Upanishad” ના હાર્દમાં રહેલું છે. એક એવું શાસ્ત્ર જે સંસારનો ત્યાગ કરીને આત્મસાક્ષાત્કાર તરફ જવાની યાત્રાને ચાર સ્પષ્ટ સોપાનમાં વહેંચે છે. આ પુસ્તકનો મૂળ વિચાર એ છે કે, જ્યારે તમે બાહ્ય દુનિયા સાથેના તમામ સંબંધો તોડી નાખો છો, ત્યારે જ તમે તમારા અંદરના અનંત બ્રહ્માંડ સાથે જોડાઈ શકો છો.

આ ગ્રંથના અજ્ઞાત લેખક સમજાવે છે કે મુક્તિનો માર્ગ સીધો નથી, પણ ક્રમિક છે. પ્રથમ સોપાન ‘કુટીચક’ છે, જ્યાં સાધક સાદું જીવન જીવે છે. ત્યારબાદ ‘બહુદક’ આવે છે, જેઓ બાહ્ય પ્રતીકો સાથે સંન્યાસ પાળે છે. ત્રીજું સોપાન ‘હંસ’ છે, જે સતત ભ્રમણશીલ રહીને આસક્તિનો ત્યાગ કરે છે. અને અંતે ‘પરમહંસ’ — એક એવી અવસ્થા જ્યાં સોનું અને પથ્થર સમાન ભાસે છે. એક જગ્યાએ લેખક કહે છે, “પૂર્ણમાંથી પૂર્ણ નીકળે છે, છતાં જે વધે છે તે પણ પૂર્ણ જ છે.” આ વાક્ય સમજાવે છે કે ભલે આપણે સંસારમાંથી કંઈક છોડીએ, આપણું મૂળ અસ્તિત્વ ક્યારેય ઘટતું નથી; તે હંમેશા અખંડ રહે છે.

શું આટલી કઠોરતા જરૂરી છે? એક વાંધો એ ઉઠાવી શકાય કે શું સંન્યાસ માટે આટલું સંકુલ જીવન જીવવું અનિવાર્ય છે? લેખક તેનો જવાબ આપે છે કે આ બાહ્ય નિયમો માત્ર મનને સ્થિર કરવાના સાધન છે. અંતે તો અહંકારનું વિસર્જન જ મોક્ષ છે. [short pause]

‘પરમહંસ’ અવસ્થા વિશે લખતા, ગ્રંથમાં ઉલ્લેખ છે કે, “તેઓ માન-અપમાન, પવિત્ર-અપવિત્રના ભેદથી પર થઈ જાય છે.” આ શબ્દો વાંચતા જ એક પ્રકારની ગહન શાંતિનો અનુભવ થાય છે. [sigh]

આ સાહિત્ય માત્ર ત્યાગની વાત નથી કરતું, પણ તે શુદ્ધ હોવાની કળા શીખવે છે. જો તમે આંતરિક શાંતિ અને અસ્તિત્વના ઊંડાણની શોધમાં હોવ, તો “Bhikshuka Upanishad” તમારા માટે એક માર્ગદર્શિકા બની રહેશે. શું તમે તમારી અંદર રહેલા એ પૂર્ણ સ્વરૂપને જાણવા તૈયાર છો? આ પુસ્તક તમને તમારી મુક્તિના માર્ગ પર લઈ જશે.