ਭਿਕਸ਼ੂਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ਵੱਲੋਂ ਅਣਜਾਣ
ਸਾਰਿਕਾ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
ਸਾਰਿਕਾ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
ਭਿਕਸ਼ੂਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
Bhakti Yoga is a profound exploration of the path of devotion, presenting love, surrender, and spiritual discipline through the teachings of Swami Vivekananda.
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ
ਭਿਕਸ਼ੂਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸ਼ੁਕਲਾ ਯਜੁਰਵੇਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਛੋਟਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹੈ ਜੋ ਅਸਕੈਟਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ—ਕੁਟਿਚਕਾ, ਬਹੂਦਕਾ, ਹੰਸਾ, ਅਤੇ ਪਰਮਹੰਸਾ—ਦੀ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੂਪਰੇਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸਮਝ
ਇੱਕ ਇਕਾਂਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਦੀ ਸਰਸਰਾਹਟ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋਨਾ ਪਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਢੇਰ, ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਲੋਚਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ‘Bhikshuka Upanishad’ ਦਾ ਉਹ ਪੜਾਅ ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਾਇਨਾਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
‘Bhikshuka Upanishad’ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਸਲ ਰਸਤਾ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਾਰ ਪੜਾਵੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ—ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਣਜਾਣ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਧਕ ਕੁਟੀਚਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮਹੰਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਜਿਵੇਂ ਅਨੰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨੰਤ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਨੰਤ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਕਥਨ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਅਸਲ ‘ਆਤਮਾ’ ਕਦੇ ਘੱਟਦਾ ਜਾਂ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ। [short pause]
ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ‘ਕੁਟੀਚਕ’ ਜੋ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ‘ਬਹੁਦਕ’ ਜੋ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੀਜਾ ‘ਹੰਸ’ ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਪਰਮਹੰਸ’—ਜੋ ਦੁਵਿਧਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ਾਇਦ ਸੋਚਣ ਕਿ ਇਹ ਤਿਆਗ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ ਲੇਖਕ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ: ਤਿਆਗ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। [sigh]
ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਖੋਜ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ‘Bhikshuka Upanishad’ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸੇ ਅਨੰਤ ਯਾਤਰਾ ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੇਗੀ।