छिन्नमस्ता

अस्तित्वाच्या पोकळीत स्वतःचे तुकडे विखरलेले पाहणे आणि तरीही त्याच अवस्थेतून स्वतःचा शोध घेणे, ही एक अस्वस्थ करणारी पण तितकीच सुंदर भावना आहे. सुरेश जोशी यांच्या ‘Chhinnamasta’ या कादंबरीची सुरुवात याच एका जाणीवेने होते. हे पुस्तक म्हणजे केवळ एक कथा नाही, तर मानवी चेतनेच्या आरशात पाहण्याचा एक धाडसी प्रयत्न आहे.

एका दृश्यात, मुख्य पात्र आरशासमोर उभे आहे. त्या आरशात दिसणारे प्रतिबिंब पूर्ण नाही, तर विस्कळीत आहे. सभोवतालची खोली धुरकट आहे, जणू शब्दांची आणि अर्थांची कुजलेली पाने तिथे साचली आहेत. [short pause] तिथे एक संवाद आहे जो मनावर कायमचा कोरला जातो. एक पात्र विचारते, “तू स्वतःला शोधतो आहेस की हरवतो आहेस?” आणि त्यावर होणारे उत्तर, “दोन्हीही, कारण आता मला फरकच कळत नाहीये,” हे वाक्य मानवी अस्तित्वाचा पूर्ण विरोधाभास मांडते.

सुदेश जोशी यांची लेखणी ही एका चित्रकाराच्या कुंचल्यासारखी आहे. त्यांच्या वाक्यांत एक प्रकारची लय आहे, जी शब्दांच्या पलीकडे जाते. ते लिहितात, “काळाच्या ओघात आपण स्वतःचेच शिल्पकार असतो आणि स्वतःचेच कैदीही.” हे त्यांच्या लेखनाचे सार आहे. [sigh] ही कादंबरी केवळ एक घटनाक्रम नाही, तर ती समाजाच्या, परंपरेच्या आणि मृत्यूच्या चौकटींना प्रश्न विचारणारी एक वैचारिक यात्रा आहे. ते ‘Chhinnamasta’ या प्रतीकाद्वारे स्व-त्यागाची आणि स्वतःच्याच जुन्या प्रतिमा नष्ट करून पुन्हा नव्याने जन्माला येण्याची कथा सांगतात.

सुरेश जोशी हे सिद्ध करतात की अर्थ कोठेही तयार मिळत नाही, तर तो निर्माण करावा लागतो. ही कादंबरी वाचताना तुम्हाला स्वतःच्या आतल्या एका शांत, रिकाम्या जागेचा साक्षात्कार होईल. [uhm] कदाचित हीच ती जागा आहे जिथे तुम्हाला तुमच्या अस्तित्वाचे खरे उत्तर मिळेल. ही कादंबरी केवळ वाचायची नसते, तर ती अनुभवायची असते. जर तुम्हाला साहित्याच्या खोल आणि गूढ वाटांवर फिरायला आवडत असेल, तर ‘Chhinnamasta’ हे पुस्तक तुमच्या संग्रही नक्कीच हवे. त्या पोकळीच्या पलीकडे काय आहे, हे जाणून घेण्याची तुमची ओढ कधी संपेल?