ਮਹਾਭੋਜ

ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਬੇਚੈਨੀ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਦਾਅ-ਪੇਚਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੁੱਖਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਕੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਸਾਈਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਨਿਰਜਿੰਦ ਸਰੀਰ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਹਰਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੰਨੂ ਭੰਡਾਰੀ ਦੀ “Mahabhoj” ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਤਾ ਦੇ ਕੋਝੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨੰਗਾ ਚਿੱਠਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਮੂਹਰੇ ਤੈਰਦਾ ਹੈ: ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀਲਿੰਗ ਫੈਨ ਦੀ ਘੁੰਮਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸਿਗਰਟ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਗੰਧ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦਾ ਸਾਹਿਬ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗਣਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਮੌਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਤਾਂ ਬਸ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ।”

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੋਗਨੀ ਦੀ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਚੀਕ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ—ਉਹ ਡਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਸਦਾ ਦਰਦ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਮ ਆਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਕੀ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। [sigh]

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਭੋਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਨੂ ਭੰਡਾਰੀ ਦੀ ਕਲਮ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ ਹੈ; ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਸੱਚ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਝੂਠ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅੱਧਾ-ਅਧੂਰਾ ਪਰੋਸਣਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

ਇਹ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਕਲਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਦਾ ਸਾਹਿਬ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣਗੇ? ਕੀ ਸੁੱਖਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਦੇ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਾਂ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਮਹਾਂਭੋਜ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇਗਾ? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸੱਤਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੀਸ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।