ਰਾਜਸਿੰਘਾ

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਹਾਰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਾਏ ਹੇਠ ਲੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਰਚਨਾ “Rajsinha” ਇਸੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੇਵਾੜ ਦਾ ਰਾਣਾ ਰਾਜਸਿੰਘ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਣਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਤਣਾਅ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੂਟਾਂ ਨੇ ਕੁਚਲਣਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, “ਕੀ ਇੱਕ ਧੀ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਇਹ ਇਕਰਾਰ ਮੇਰੇ ਖੂਨ ਨਾਲੋਂ ਗਹਿਰਾ ਹੈ?” [medium pause] ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਲੀਦਾਨ ਚੁਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੰਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੈ।

ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਦੂ ਹੈ ਜੋ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਚੀਖ ਹੈ।” [short pause] ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਨਸਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[sigh] ਕੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਇਸ ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕੇਗੀ? ਜਾਂ ਕੀ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਿਰਫ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇਗੀ? ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਾ ਦੇਵੇਗੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਸ਼ਾਇਦ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। “Rajsinha” ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇਗਾ।