ਚੋਮਨਾ ਡੂਡੀ

ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਵੀ ਰੋਕ ਦੇਣ। ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੋ?

ਕੇ. ਸ਼ਿਵਾਰਾਮ ਕਾਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ “Chomana Dudi” ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ, ਚੋਮਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵਾਹੁਣ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਉਸ ਲੜਾਈ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਲੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਚੋਮਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ‘ਡੁਡੀ’—ਆਪਣਾ ਢੋਲ—ਫੜਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਲਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀ ਅੱਗ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਡੁਡੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਗੂੰਜਦੀ ਹੋਈ ਬਗਾਵਤ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [medium pause]

ਚੋਮਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ? ਉਹ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਡੁਡੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੱਢਦਾ ਹੈ।

ਕੇ. ਸ਼ਿਵਾਰਾਮ ਕਾਰੰਥ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਾਦੂਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੋਮਾ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ “ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਹੈ।” [sigh]

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੰਨਿਆਂ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਚੋਮਾ ਦੀ ਡੁਡੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਕੀ ਚੋਮਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲੇਗੀ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।