ਗੋਰਖਗੜ

ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਾਰ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਸੋਚ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ; ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਜਾਵੋਗੇ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਰਨਾ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਮਰ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਾਟਿਲ ਦੀ ਰਚਨਾ “Gorakhgad” ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਰਾਠਾ ਸ਼ੌਰਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗਾਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ, ਗੋਰਖਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ—ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਗੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਡਰਪੋਕ ਪਰਛਾਵੇਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਸਰਵੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਮਕ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਿਆ: ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਸਰਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸਾਥੀ ਗੁਪਤ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਥੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਬਚ ਜਾਵਾਂਗੇ?” ਸਰਦਾਰ ਸਰਵੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹਾਂ।” [short pause]

ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਾਟਿਲ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਜਾਦੂ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਥਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।” ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ‘ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧੋਖਾ ਜਿੱਤ ਤਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਸਕਦਾ।

ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਦ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੱਦਾਰੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਸਰਵੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦਾ ਤੂਫ਼ਾਨ… [sigh] …ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਗੋਰਖਗੜ੍ਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅੱਗ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਰਾਹ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਉਲਝਾਈ ਰੱਖੇਗਾ। ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ।