ਬੇਟੱਡਾ ਜੀਵਾ

ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਅੱਪਾਨਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀ ਦੀ ਚੀਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੋਈ ਸਿੱਧੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਪਾਨਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ, ਪਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣ ਗੰਧ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ “Bettada Jeeva”।

ਕੇ. ਸ਼ਿਵਾਰਾਮ ਕਾਰੰਥ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ, ਸਗੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਦਰਦ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। [short pause] ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅੱਪਾਨਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਰੁੱਖੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕਾਨੂੰਨ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਅੱਪਾਨਾ।” ਅੱਪਾਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕਾਨੂੰਨ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਜੰਗਲ ਸਾਡੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?” [medium pause]

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਸਲ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਪਾਨਾ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਦਵੰਦ—ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਬਚਾਏ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਾਰੰਥ ਦੀ ਕਲਮ ਬੇਜੋੜ ਹੈ; ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਰ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਰ ਵਲਵਲੇ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਚਿਤਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਉਸੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਜੀਵਨ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਹ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ।”

“Bettada Jeeva” ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। [sigh] ਕੀ ਅੱਪਾਨਾ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇਗਾ? ਜਾਂ ਕੀ ਵਕਤ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਉਸਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇਗੀ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੋ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ‘ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।