ਪਰੀਣੀਤਾ

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ‘Parineeta’ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ? ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਰੁਤਬਾ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਸੋਚੋ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਧੁੰਦਲਾ ਚਾਨਣ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛਣ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਫਰਨੀਚਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਚੁੱਪੀ ਹੈ। ਲਲਿਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੈਠੀ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ। [short pause] ਸ਼ੇਖਰ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਲਲਿਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਤਲਖੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਖਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚ ਜਾਵੇਗੀ?” ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਦਰਦ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, “ਕੀ ਪਿਆਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਮੁਹਤਾਜ ਹੈ?” [sigh] ਇਹ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦਾ ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈ।

‘Parineeta’ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਉੱਚੀਆਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਉਕੇਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖੁਦ ਉਸ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਤਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

ਕੀ ਲਲਿਤਾ ਆਪਣੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੇਖਰ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਸਕੇਗੀ? [medium pause] ਕੀ ਇਹ ਪਿਆਰ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਦੱਬ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਵੀਂ ਉਡਾਣ ਭਰੇਗਾ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਇਸ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜ ਦੇ ਡਰ ਦੀ।