देवदास

शरदचंद्र चट्टोपाध्याय यांनी ‘Devdas’ ही कादंबरी केवळ सहा रात्रींच्या एकांतात लिहिली होती, हे तुम्हाला माहीत आहे का? मानवी मनाचा अहंकार आणि प्रेमाची असहायता इतक्या वेगाने कागदावर उतरली की आजही ती कथा वाचकाला आतून हादरवून सोडते.

कल्पना करा, एका जुन्या हवेलीची शांतता. बाहेर पावसाची रिपरिप सुरू आहे आणि खोलीत मिणमिणत्या दिव्याच्या प्रकाशात देवदास बसला आहे. हवेत ओल्या मातीचा आणि थोड्याशा मद्याचा उग्र वास दरवळतोय. समोर पारो उभी आहे, तिच्या डोळ्यांत प्रश्न आहेत, पण ओठांवर शब्दांचा पहारा आहे. इथे एक संवाद आठवतो जो काळजाला भिडतो. देवदास थकल्या स्वरात विचारतो, “पारू, तू का आलीस?” आणि पारोचे उत्तर येते, “जे संपलं आहे, ते परत आणण्यासाठी नाही, तर जे उरलं आहे ते संपवण्यासाठी.”

शरदचंद्र चट्टोपाध्याय यांची लेखणी शब्दांतून वेदना कोरते. ते लिहितात, “प्रेमात पडणं सोपं असतं, पण ते निभावताना स्वतःला हरवणं फार कठीण असतं.” [medium pause] देवदासचे आंतरिक द्वंद्व म्हणजे स्वतःच्या अस्तित्वाचा संघर्ष आहे. त्याला पारो हवी आहे, पण समाजाच्या चौकटी आणि त्याचा स्वतःचा अहंकार त्याला झुकू देत नाही. तो जेव्हा चंद्रमुखीच्या आश्रयाला जातो, तेव्हा तो केवळ एका स्त्रीकडे जात नाही, तर तो आपल्या हरवलेल्या आत्म्याचा शोध घेतो. [sigh]

या कादंबरीचा खरा गाभा म्हणजे सामाजिक विषमतेच्या बेड्या आणि मानवी दुर्बलता. ही कथा सांगते की, प्रेम कितीही उत्कट असलं तरी जेव्हा ते समाजाच्या भिंतींना धडकते, तेव्हा ते केवळ दोन व्यक्तींना नाही, तर आसपासच्या संपूर्ण जगाला उद्ध्वस्त करते. [long pause]

देवदासचा शेवट हा केवळ एका पात्राचा मृत्यू नाही, तर ती एक अशी पोकळी आहे जी वाचकाच्या मनात कायमची राहते. जेव्हा देवदास मरणाच्या दारात पारोच्या घराबाहेर पडतो, तेव्हा अंधारात विरघळणारा त्याचा आवाज कोणाच्या कानावर पडला असेल? आणि पारोच्या त्या बंद दारामागे तिने नक्की काय गमावले असेल?

हे जाणून घेण्यासाठी, हा ‘Saar’ नक्की पूर्ण ऐका. तुम्ही स्वतःला या कथेत नक्कीच शोधाल.