ದೇವದಾಸ್

ಶರತ್ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ‘Devdas’ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು ಎಂದರೆ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಈ ಕಥೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಪಯಣ.

ಒಂದು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಕತ್ತಲೆಯಾದ ಕೋಣೆ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ಯದ ಘಾಟು ಮತ್ತು ಮಸುಕಾದ ದೀಪದ ಬೆಳಕು. ದೇವದಾಸ್ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ದಣಿವಿದೆ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆಯ ಕಡಲು. ಪಾರ್ವತಿಯ ನೆನಪುಗಳು ಅವನನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿವೆ. ಶರತ್ ಚಂದ್ರರು ಇಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: “ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನಿಸಿತು, ತಾನು ಸಾಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.” [short pause]

ನನಗೆ ಮರೆಯಲಾಗದ ಒಂದು ಸಂಭಾಷಣೆಯಿದೆ. ದೇವದಾಸ್ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: “ಪಾರು, ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಒಂದಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೇ?” ಅದಕ್ಕೆ ಪಾರ್ವತಿ ಅಳುತ್ತಲೇ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ, “ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಳೆಗಳ ಮುಂದೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿ ತೀರಾ ಚಿಕ್ಕದು ದೇವದಾ.” [medium pause]

ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ತಿರುಳು ಎಂದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು. ದೇವದಾಸ್ ತನ್ನ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಚಂದ್ರಮುಖಿಯ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಅವನಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಶರತ್ ಚಂದ್ರರ ಲೇಖನಿ ಅದೆಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣವೆಂದರೆ, ಪ್ರತಿ ವಾಕ್ಯವೂ ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. [sigh]

ದೇವದಾಸ್ ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅವನು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಪೂರ್ಣ ಆಸೆಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪ. ಸಮಾಜದ ಅಸಮಾನತೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಬದುಕನ್ನು ಭಸ್ಮ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕ ಹಸಿಬಿಸಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವದಾಸ್ ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪಾರ್ವತಿಯ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವವರು ಯಾರು? ಅಥವಾ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಂದು ಏನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ?

ಈ ಕಥೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವದಾಸ್ ಎದುರಿಸುವ ಶೂನ್ಯವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ. [long pause] ಆ ಅಂತಿಮ ದೃಶ್ಯದ ನಂತರವೂ ನೀವು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಇದು. ಓದಲೇಬೇಕಾದ ಕೃತಿ.