स्मार्टर फास्टर बेटर: द सिक्रेट्स ऑफ बीइंग प्रोडक्टिव्ह इन लाइफ अँड बिजनेस

सर्वात जास्त कष्ट करणारे लोक नेहमीच सर्वात जास्त यशस्वी का नसतात? हे ऐकायला विचित्र वाटते, पण चार्ल्स डुहिंग यांच्या “Smarter Faster Better: The Secrets of Being Productive in Life and Business” या पुस्तकाचा हाच गाभा आहे. उत्पादकता म्हणजे जास्त काम करणे नव्हे, तर आपण विचार कसा करतो हे बदलण्यासाठी योग्य निर्णय घेणे, हेच या पुस्तकाचे सोपे सार आहे.

चार्ल्स डुहिंग हे एक निष्णात पत्रकार आहेत. मानवी मेंदूच्या कार्यपद्धतीचा आणि सवयींचा त्यांनी सखोल अभ्यास केला आहे. या पुस्तकात ते तीन महत्त्वाचे दावे करतात. पहिले म्हणजे, नाविन्य किंवा ‘इनोव्हेशन’ ही काही दैवी देणगी नाही, तर ती एक पद्धतशीर प्रक्रिया आहे. ते म्हणतात, “यशस्वी लोक हे प्रतिभावान नसून ते ‘आयडिया ब्रोकर’ असतात.” म्हणजे ते वेगवेगळ्या क्षेत्रांतील कल्पना एकत्र जोडतात. उदाहरणार्थ, डिस्नेच्या ‘फ्रोजन’ चित्रपटाच्या निर्मितीदरम्यान आलेल्या अडचणींमधूनच निर्मात्यांनी सर्जनशीलतेचा नवीन मार्ग शोधला.

दुसरे म्हणजे, माहितीचा अतिरेक टाळणे. डुहिंग यांच्या मते, माहिती सहज मिळत असेल, तर आपला मेंदू ती गांभीर्याने घेत नाही. म्हणून ते ‘डिसफ्लुएंसी’ (अडथळा निर्माण करणे) या संकल्पनेवर भर देतात. जेव्हा आपण माहिती स्वतःच्या हाताने लिहून काढतो किंवा ती नीट मांडतो, तेव्हाच आपल्याला त्यातील खरा अर्थ समजतो. [short pause]

काही टीकाकार असा युक्तिवाद करतात की, आधुनिक काळात सतत ‘सक्रिय’ राहणे अशक्य आहे. पण डुहिंग याचे उत्तर देताना सांगतात की, तुम्हाला जास्त काम करायची गरज नाही, फक्त ‘कसे’ काम करायचे याचे तंत्र बदलले पाहिजे. ते लिहितात, “उत्पादकता ही एक निवड आहे, ती परिस्थितीवर अवलंबून नसते.”

ही केवळ एक प्रेरणादायी गोष्ट नाही, तर आयुष्याकडे बघण्याचा एक नवा दृष्टिकोन आहे. आपण माहितीच्या महापुरात पोहत आहोत की त्यात बुडत आहोत? स्वतःला अधिक प्रभावी बनवण्यासाठी, जीवनातील गुंतागुंतीच्या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यासाठी आणि सर्जनशीलतेचे रहस्य उलगडण्यासाठी, हे पुस्तक नक्की वाचा. उत्पादकता म्हणजे जास्त काम करणे नव्हे, तर आपण विचार कसा करतो हे बदलण्यासाठी योग्य निर्णय घेणे, हेच या पुस्तकाचे सार आहे.