चेम्मीन

‘Chemmeen’ हे केवळ एक पुस्तक नाही, तर मानवी भावना आणि निसर्गाच्या क्रूर नियमांचा एक शाश्वत महासंग्राम आहे. ज्यांनी साहित्याला धर्माच्या आणि जातीच्या कुंपणापलीकडे नेऊन उभे केले, असे हे थक्क करणारे कलाकृती आहे.

केरळच्या समुद्रकिनाऱ्यावर, जिथे लाटांचा आवाज म्हणजे साक्षात ‘कडलम्मा’ म्हणजेच समुद्रदेवतेचा श्वास आहे, तिथे थकाझी शिवशंकर पिल्लई यांनी मानवी मनाचा एक गुंतागुंतीचा प्रवास मांडला आहे. करुतम्मा ही कोळी समाजाची मुलगी आणि परेकुट्टी हा मुस्लिम व्यापारी; यांचे प्रेम म्हणजे केवळ एक भावूक कथा नाही, तर समाजाच्या रुढींनी चिरडलेले एक सत्य आहे.

मला आजही तो प्रसंग आठवतो, जेव्हा करुतम्मा आणि परेकुट्टी भेटतात. समुद्राची खारी हवा, अंगाला चिकटणारी दमट वाफ आणि लाटांचा तो भीतीदायक आवाज… त्या अंधारात करुतम्माच्या डोळ्यातलं पाणी ओल्या रेतीमध्ये मिसळतंय. तिचे वडील, चेम्बानकुंजू, ज्यांच्या हातात जाळी अडकलेली असते, पण नजरेत फक्त पैसा आणि लोभ असतो. त्यांच्या संवादातलं हे कडवट सत्य पाहा—
“करुतम्मा, ही शिस्त कोळ्यांच्या रक्ताची आहे,” वडील गर्जून म्हणतात. तेव्हा तिचं हृदय म्हणतं, “जर प्रेमच गुन्हा असेल, तर समुद्रातलं हे मीठही आता मला खारट वाटत नाहीये.” [medium pause]

या पुस्तकाचा खरा गाभा म्हणजे, ‘जेव्हा नियती आणि परंपरा माणसाच्या इच्छाशक्तीपेक्षा मोठी ठरतात, तेव्हा मृत्यू अटळ असतो.’ थकाझी यांनी कोळी समाजाचे आयुष्य इतक्या जिवंतपणे मांडले आहे की, वाचताना तुम्हाला वाळूचा स्पर्श जाणवेल. ते लिहितात, “समुद्र कुणाचीही माफी मागत नाही, तो फक्त स्वीकारतो किंवा गिळंकृत करतो.” ही ओळ पुस्तकाचा आत्मा आहे.

येथे भाषेचा ओलावा आणि निसर्गाची अक्राळविक्राळ रूपे यांचा जो मेळ घातला आहे, तो थक्क करणारा आहे. करुतम्माच्या आयुष्यातलं ते वादळ जेव्हा प्रत्यक्षात समुद्रात येतं, तेव्हा तिच्या मनातील द्वंद्व आणि निसर्गाचा कोप एकरूप होतात. [long pause]

करुतम्माला तिचं प्रेम मिळणार की ती परंपरांच्या बेड्यांत कायमची अडकणार? चेम्बानकुंजूच्या लोभाचा अंत कसा होतो? या प्रश्नांची उत्तरे शोधताना तुम्ही स्वतःला एका खोल समुद्रात हरवलेले पाहाल. ‘Chemmeen’ वाचणे म्हणजे मानवी असहायतेचा एक आरसा पाहणे होय. ही कथा एकदा ऐकली, की ती तुमच्या मनात लाटांसारखी कायम आदळत राहील.