ಕಪಾಲಕುಂಡಲ

ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ‘Kapalkundala’ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವಾಗ, ಅದರ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಡಿ; ಇದು ಅವರು ಸುಂದರಬನದ ದಟ್ಟಾರಣ್ಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಜಾನಪದ ದಂತಕಥೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದುದು.

ಸುಂದರಬನದ ಉಪ್ಪು ಗಾಳಿ, ಅಲೆಗಳ ಭೋರ್ಗರೆತ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುವ ಕಾದಂಬರಿ ಇದು. ನಬಕುಮಾರ ಎಂಬಾತ ದಾರಿತಪ್ಪಿ ಆ ದಟ್ಟಾರಣ್ಯದ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಾಗ, ಅವನನ್ನು ಬಲಿಯಾಗದಂತೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ ಕಪಾಲಕುಂಡಲ. ಅವಳು ಕಾಡಿನ ಮಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವಳು. ಇಲ್ಲಿ ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಕೇವಲ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾರೆ.

ನನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಲಾಗದ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವಿದೆ. ಕಪಾಲಕುಂಡಲ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಮರ್ಯಾದೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುತ್ತಾಳೆ. [short pause] ಅಲ್ಲಿನ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಹೇಳುತ್ತದೆ: “ನಾನು ಇಲ್ಲಿನವಳಲ್ಲ. ಈ ಗೋಡೆಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಬಂಧಿಸಬಲ್ಲವೇ ಹೊರತು, ನನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನಲ್ಲ.”

ಅವಳ ಗಂಡ ನಬಕುಮಾರನಿಗೆ ಅವಳ ಪ್ರೀತಿ ಬೇಕು, ಆದರೆ ಆ ಸಮಾಜದ ಲೇಪವಿಲ್ಲದ ಅವಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವನಿಗೆ ಒಗಟಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕಪಾಲಕುಂಡಲಳನ್ನು ಕಾಡಿನಿಂದ ಕರೆತಂದ ಆ ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ಮತ್ತು ಅವಳ ಹಿಂದಿನ ನೆರಳುಗಳಂತೆ ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ನಬಕುಮಾರನ ಹಳೆಯ ಗೆಳತಿ ಪದ್ಮಾವತಿ – ಇವರು ಸೇರಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಂಚುಗಳು ಕಥೆಯನ್ನು ಒಂದು ದುರಂತದ ಅಂಚಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.

ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರರ ಲೇಖನಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ನೋಡಿ: “ಸಾಗರದ ಅಲೆಗಳು ಕಿನಾರೆಯನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸುವಂತೆ, ವಿಧಿಯು ಮನುಷ್ಯನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಚೂರುಚೂರು ಮಾಡುತ್ತದೆ.” [medium pause]

ಈ ಕೃತಿಯ ಸಾರಾಂಶ ಸರಳವಲ್ಲ. ಸಮಾಜದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಅಥವಾ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ. [sigh] ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಪಾಲಕುಂಡಲ ನದಿಗೆ ಹಾರುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಾಗ, ಅದು ಸೋಲಲ್ಲ; ಅದು ತನ್ನ ಮೂಲದ ಕಡೆಗೆ ಅವಳು ಮರಳಿದ ಹಾದಿ.