પર્વ

એસ.એલ. ભૈરપ્પા જ્યારે મહાભારતની કથાને વર્ષો સુધી ફરીથી વાંચી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમના મનમાં એક જ પ્રશ્ન હતો: શું આ પાત્રો ખરેખર દેવતાઓ હતા કે માત્ર લોહી અને માંસના બનેલા મનુષ્યો, જેઓ પોતાની મહત્વાકાંક્ષા અને મર્યાદાઓમાં બંધાયેલા હતા? આ જ જિજ્ઞાસામાંથી જન્મ્યું છે “Parva”. ભૈરપ્પાએ ઇતિહાસના ગર્ભમાં રહેલી આ દિવ્યતાને બાજુ પર મૂકીને માનવ મનોવિજ્ઞાનની અંદર ઉતરાણ કર્યું છે.

કુરુક્ષેત્રનું મેદાન છે. હવામાં લોહી અને કાટ ખાધેલી ધાતુની ગંધ પ્રસરેલી છે. સવારનો ઝાંખો સૂર્યપ્રકાશ સૈનિકોના ભાલા પર ચમકી રહ્યો છે, પણ અર્જુનનું મન અંધકારમાં છે. [short pause] ભૈરપ્પાએ અર્જુનના આંતરિક સંઘર્ષને એવી રીતે ચીતર્યો છે કે જાણે તે અત્યારે જ આપણી સામે ઊભો હોય.

એક દ્રશ્ય જે મને ક્યારેય વિસરાતું નથી: કૃષ્ણ અને અર્જુનનો સંવાદ. અર્જુન ધ્રૂજતા અવાજે કહે છે, “શું આ સત્તા માટે સગાંઓને મારવા તે જ ધર્મ છે?” ત્યારે કૃષ્ણનો અવાજ કોઈ ગુંજની જેમ સંભળાય છે, “ધર્મ એ વ્યક્તિગત પસંદગી નથી, એ સમયની જરૂરિયાત છે.” અર્જુનનો આ ડર, એ અનિચ્છા, તે માત્ર એક યોદ્ધાની નથી, પણ એક એવી વ્યક્તિની છે જે સમજે છે કે વિજયની કિંમત કેટલી ભારે હોઈ શકે છે.

[medium pause]

ભૈરપ્પાની લેખનશૈલીનું સૌથી મોટું પાસું એ છે કે તેઓ પાત્રોને ન્યાય નથી આપતા, પણ તેમને ખુલ્લા મૂકે છે. તેમનું એક વાક્ય મને હંમેશા સ્પર્શી જાય છે: “ઈતિહાસના પાનાઓ ભલે ગમે તે લખે, પણ સત્ય હંમેશા માનવીય નબળાઈઓની રાખમાંથી જન્મે છે.” [sigh]

“Parva” આપણને એ સમજાવે છે કે સત્તા અને ધર્મ વચ્ચેની રેખા કેટલી પાતળી હોય છે. તે માત્ર એક યુદ્ધની વાર્તા નથી, પણ માનવ અહંકાર અને અસ્તિત્વના સંઘર્ષનું મહાકાવ્ય છે. શું પાંડવો ખરેખર જીત્યા હતા, કે પછી આ વિજય પોતે જ એક મોટી હાર હતી? જો તમને માણસની અંદરના અંધકાર અને પ્રકાશને જાણવાની ઉત્કંઠા હોય, તો આ પુસ્તક તમારે જરૂર વાંચવું જોઈએ. [long pause] શું તમે આ સફર માટે તૈયાર છો?