ઝૂલ

વેણુ. મધ્યમ વયની એક એવી સ્ત્રી, જેનું જીવન ઘરની ચાર દીવાલો અને રસોડાના ધુમાડા વચ્ચે કેદ છે. તેના હૃદયના એક ખૂણે સુષુપ્ત પડેલા સપનાઓ ક્યારેક જાગી ઉઠે છે, પણ તેને વ્યક્ત કરવાની કોઈ જગ્યા નથી. એક દિવસ, એક પ્રોફેસરના આગમન સાથે તેના જીવનમાં એક તોફાન ઉઠે છે, જે તેને પોતાની ઓળખ અને અસ્તિત્વના કઠિન પ્રશ્નો સામે લાવીને ઊભી કરી દે છે. આ માત્ર એક સ્ત્રીની કહાણી નથી, પણ ‘Zool’ છે, જે આશા બાગેના કલમ દ્વારા એક અદભૂત સામાજિક આયનો બનીને ઉભરે છે.

એક દ્રશ્ય છે જે ક્યારેય ભુલાતું નથી. સાંજનો સમય છે, રસોડામાં મસાલાની તીખી સુગંધ પ્રસરેલી છે, અને બારીમાંથી આવતો આછા પીળા રંગનો પ્રકાશ વેણુના ચહેરા પર એક અજીબ ગંભીરતા લાવી રહ્યો છે. તે પોતાનું મન મક્કમ કરે છે. [short pause] પ્રોફેસર અજીતની વિદાય પછી વેણુ પોતાની જાતને પૂછે છે, “શું મારું અસ્તિત્વ માત્ર બીજાની અપેક્ષાઓ પૂરી કરવામાં જ છે?” તેના મનમાં ચાલતું આ મંથન આખી નવલકથાનો આત્મા છે.

આશા બાગેની લેખનશૈલીમાં એક અદભૂત સંવેદનશીલતા છે. તેઓ લખે છે: “સ્ત્રી જ્યારે પોતાની અંદરની શૂન્યતાને સ્વીકારે છે, ત્યારે જ તેના સાચા સંઘર્ષની શરૂઆત થાય છે.” [medium pause] આ પુસ્તકનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે મુક્તિ કોઈ બીજાના પ્રેમમાં નથી, પણ સ્વયંને ઓળખવામાં અને આત્મનિર્ભરતામાં છે. આ એક સ્ત્રીની પ્રવાસગાથા છે, જે ઘરેલું દબાણમાંથી બહાર નીકળીને શિક્ષણ અને સામાજિક કાર્યકર તરીકે પોતાની નવી દુનિયા રચે છે.

લેખિકાએ વેણુના મનના દરેક વળાંકને એટલી બારીકાઈથી આલેખ્યા છે કે વાચકને તેના ડર અને જીતનો અનુભવ જાણે પોતાનો હોય તેવું લાગે છે. [sigh] શું વેણુ સાચે જ પોતાની મર્યાદાઓ તોડી શકશે? કે પછી તે ફરીથી એ જ જૂના ઘાટમાં સમાઈ જશે? ‘Zool’ ના પાનાંઓ ઉથલાવતા જ આ સવાલોના જવાબ મળવા લાગે છે. જીવનની સાચી ખુશી ક્યાં છે? તે શોધવા માટે એકવાર આ પુસ્તકની સફર અવશ્ય માણવી જોઈએ.