મૂકાજ્જિયા કનસુગાલુ (મૂકાજ્જીના વિઝન્સ)

મૂકજ્જી, એક એવી વૃદ્ધા જેમના કરચલીવાળા ચહેરા પર યુગોનો ઈતિહાસ લખાયેલો છે. જ્યારે તે આંખો બંધ કરે છે, ત્યારે સમયની દીવાલો ઓગળી જાય છે. તે કોઈ સાધારણ દાદી નથી, પણ માનવજાતની સ્મૃતિઓનું જીવંત પુસ્તકાલય છે. તેઓ પોતાની આસપાસના લોકો માટે એક રહસ્ય છે, જે અંધારામાં પણ અતીતને સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે.

કે. શિવરામ કારંતની રચના “Mookajjiya Kanasugalu” એક એવી દુનિયામાં લઈ જાય છે જ્યાં વર્તમાન અને ભૂતકાળ એકમેકમાં ભળી જાય છે. એક દ્રશ્ય ક્યારેય ભૂલાતું નથી: સાંજનો સમય છે, રૂમમાં જૂના લાકડા અને સૂકા ફૂલોની મીઠી સુગંધ પ્રસરેલી છે. દીવાદાંડીનો ઝાંખો પ્રકાશ મૂકજ્જીના ચહેરા પર પડે છે, ત્યારે તેમના અવાજમાં એક વિચિત્ર ગંભીરતા હોય છે. [short pause] તેઓ કહે છે, “બેટા, જે અત્યારે સત્ય લાગે છે, તે માત્ર એક ક્ષણનું પ્રતિબિંબ છે. ઈતિહાસ તો એ છે જે પથ્થરોમાં અને પવનમાં ધરબાયેલો છે.”

તેમના પૌત્ર સાથેનો સંવાદ હૃદયને હચમચાવી દે છે. મૂકજ્જી તેને પૂછે છે, “શું તું તારી આઝાદી ઈચ્છે છે, કે માત્ર તારા પૂર્વજોની પરંપરાઓનું ભારણ?” આ પ્રશ્ન માત્ર પૌત્ર માટે નથી, પણ સમગ્ર માનવતા માટે છે. આ પુસ્તકનો મુખ્ય સાર એ છે કે માણસ પોતાની જાતને શોધવાની દોડમાં સતત ઈતિહાસના મૂળને ભૂલી રહ્યો છે. [medium pause] કે. શિવરામ કારંતની કલમ અદ્ભુત છે; તે ગહન તત્વજ્ઞાનને એક વાર્તાના તાંતણે એવી રીતે વણે છે કે વાંચનારને અચાનક સમજાય છે કે તે પોતે જ આ વિશાળ ઈતિહાસનો એક નાનકડો અંશ છે.

તેમના શબ્દોમાં એક જાદુ છે, જે લખે છે: “સમય એ નદી નથી જે વહી જાય છે, તે એક મહાસાગર છે જેમાં બધું જ સ્થિર છે.” [sigh] આ પુસ્તક માનવીય અસ્તિત્વ, કુદરત અને આપણે જે સમયમાં જીવીએ છીએ તેની મર્યાદાઓ પર એક ઊંડો પ્રહાર કરે છે. જ્યારે તમે “Mookajjiya Kanasugalu” ના પાના ફેરવશો, ત્યારે તમે માત્ર એક વાર્તા નહીં વાંચો, પણ પોતાની જાતને અતીતના અરીસામાં જોશો. શું તમે એ જાણવા તૈયાર છો કે મૂકજ્જીની દ્રષ્ટિએ તમારા અસ્તિત્વનો અર્થ શું છે?