બેટ્ટડા જીવા

‘Bettada Jeeva’ એ માત્ર એક પુસ્તક નથી, પરંતુ પશ્ચિમ ઘાટના પહાડોના હૃદયમાં ધબકતો એક સાક્ષાત્કાર છે, જેણે સાહિત્યમાં પ્રકૃતિ અને માનવીના અવિભાજ્ય સંબંધોને નવી દ્રષ્ટિ આપી છે. કે. શિવરામ કારંથની આ કૃતિ આપણને સમજાવે છે કે આધુનિકતાના રથ નીચે પરંપરા અને કુદરત કચડાય ત્યારે એક માણસનું અસ્તિત્વ કેવી રીતે પહાડ જેવું અટલ રહી શકે છે.

[medium pause]

કલ્પના કરો, પશ્ચિમ ઘાટના ગીચ જંગલોની વચ્ચે અપ્પન્ના ઉભો છે. સાંજના ઝાંખા પ્રકાશમાં તેની કરચલીવાળી ત્વચા પર જંગલની લીલાશ પરાવર્તિત થાય છે. હવામાં ભીની માટી અને જંગલી ફૂલોની તીવ્ર સુગંધ પ્રસરેલી છે. આસપાસ વાંસના ઝાડ પવનમાં એક વિશિષ્ટ ગુંજારવ કરી રહ્યા છે. અપ્પન્નાના મનમાં એક તરફ પેઢીઓથી ચાલી આવતી રૂઢિઓ છે, તો બીજી તરફ બદલાતા સમયનો ડર. તે વિચારે છે, “શું આ જમીન, જેણે મને પાળ્યો, તે મારા પછી પણ આમ જ સુરક્ષિત રહેશે?” [sigh]

મને એક પ્રસંગ હંમેશા યાદ રહે છે, જ્યારે અપ્પન્ના એક યુવાન સાથે વાત કરે છે. યુવાન પૂછે છે, “શું આ જંગલ આપણું છે કે સરકારનું?” અપ્પન્ના શાંતિથી જવાબ આપે છે, “આ પહાડ આપણો નથી, આપણે આ પહાડના છીએ. જે માલિકી હક્ક શોધે છે, તે ક્યારેય ધરતીને પ્રેમ કરી શકતો નથી.” આ સંવાદમાં અપ્પન્નાની જીવનભરની ફિલસૂફી છુપાયેલી છે.

કે. શિવરામ કારંથની ભાષા અદભૂત છે. તેઓ જ્યારે લખે છે કે, “પહાડનું જીવન એ માત્ર જીવવું નથી, પણ પ્રકૃતિ સાથે એક લયમાં શ્વાસ લેવો છે,” ત્યારે વાચકને પણ એ પહાડોની ઠંડકનો અનુભવ થાય છે. [short pause]

‘Bettada Jeeva’ આપણને એ સમજાવે છે કે સાચી સત્તા માણસ પાસે નથી, પણ તે ધરતી સાથે જોડાયેલા રહેવામાં છે. આ માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ માનવતાના અસ્તિત્વનો એક જીવંત દસ્તાવેજ છે. શું આધુનિકતાની આંધળી દોડમાં આપણે પણ અપ્પન્ના જેવી મૌલિકતા ગુમાવી રહ્યા છીએ? આ પ્રશ્ન તમને આખી રાત જગાડશે. આ પુસ્તકને વાંચવું એ પહાડોના સંગીતને સાંભળવા જેવું છે, જે ક્યારેય શાંત નથી થતું.