મહાભોજ (ધ ગ્રેટ ફીસ્ટ)

રાજકારણના ગલિયારામાં સત્ય હંમેશા શ્વાસ રૂંધાઈને મરી જાય છે, અને ‘Mahabhoj’ એ સાહિત્યિક જગતનું એવું દર્પણ છે જેણે આ નગ્ન સત્યને નિર્ભયતાથી દુનિયા સામે મૂક્યું છે. મનુ ભંડારીની આ રચના માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ સત્તાના મદમાં અંધ થયેલા તંત્રના ચહેરા પર પડેલો એક જોરદાર તમાચો છે.

સુખા નામનો એક દલિત યુવાન મૃત હાલતમાં મળી આવે છે. આસપાસની હવા ભારે છે; બાંધકામ સાઇટ પરની ધૂળ અને લોહીની ગંધ હજુ પણ અકબંધ છે. અહીંથી શરૂ થાય છે એક રમત, જ્યાં માનવીય સંવેદનાઓ કરતાં મતોનું ગણિત વધુ મહત્વનું બની જાય છે. [short pause]

મને એ સંવાદ ક્યારેય નથી ભૂલાતો જે સત્તાના ખેલને ખુલ્લો પાડે છે. જ્યારે દા સાહેબ અને તેમના પ્યાદાઓ આ મૃતદેહને મુદ્દો બનાવવાની વ્યૂહરચના ઘડે છે, ત્યારે એક પાત્ર પૂછે છે, “શું આનું બલિદાન આપણને સત્તા સુધી પહોંચાડશે?” જવાબ મળે છે, “બલિદાન નહીં, આ તો તક છે—એક ‘Mahabhoj’ રચવાની, જેમાં ન્યાય નહીં, પણ માત્ર અહંકાર પીરસવામાં આવશે.”

મનુ ભંડારીની કલમની તાકાત જુઓ; તેઓ લખે છે, “રાજનીતિમાં લાશ પણ એક સીડી છે, જેના પર ચઢીને નેતાઓ પોતાના મહેલ ચણે છે.” આ વાક્યમાં છુપાયેલું દર્દ અને કટાક્ષ આખી વ્યવસ્થાને હચમચાવી દે છે. [sigh]

આ પુસ્તકનો મુખ્ય આર્ગ્યુમેન્ટ એ છે કે લોકશાહીમાં જ્યારે ન્યાય પોતે જ વેપાર બની જાય છે, ત્યારે સામાન્ય માણસ માત્ર એક આંકડો બનીને રહી જાય છે. જ્ઞાતિવાદ, ભ્રષ્ટાચાર અને સત્તાનો લોભ કેવી રીતે સત્યને દફનાવી દે છે, તેનું આ જીવંત ચિત્ર છે. [medium pause]

શું સુખાને ક્યારેય ન્યાય મળશે? કે પછી આ રાજકીય વંટોળમાં એ નામ પણ ભૂંસાઈ જશે? જો તમે એ જાણવા માંગતા હોવ કે પડદા પાછળની દુનિયા કેવી રીતે કામ કરે છે અને કેવી રીતે માનવતાને ગીરવે મૂકવામાં આવે છે, તો ‘Mahabhoj’ વાંચવું જ પડશે. આ એક એવી સફર છે જે તમને અંદરથી બદલી નાખશે, કારણ કે તે તમને એવા પ્રશ્નો પૂછવા મજબૂર કરશે જે કદાચ અત્યાર સુધી તમે દબાવી રાખ્યા હતા.