ਮਯਾਝੀਪੁਝਾਯੁਦੇ ਤੀਰੰਗਲਿਲ

“Mayyazhippuzhayude Theerangalil” ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਸਬਾ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਮ. ਮੁਕੁੰਦਨ ਨੇ ਮਾਹੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਉਣਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਾਥਾ ਹੈ।

ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ, ਮਾਹੀ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮਕੀਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਹਿਕ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਇਆਜ਼ੀ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਹਿਣ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। [short pause] ਇੱਥੇ ਦਾਸਨ ਹੈ—ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਿਰਦਾਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਦੇਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਮੇਰੀ ਪਛਾਣ ਮੇਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਥੋਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?”

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਾਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਸਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਹਵਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ?” ਦੋਸਤ ਹੱਸ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਜਿੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ, ਦਾਸਨ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਹਾਂ।” [sigh]

ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮੁਕੁੰਦਨ ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਬਸਤੀਵਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਮਾਇਆਜ਼ੀ ਦੀ ਨਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਦਾ ਉਹ ਵਹਿਣ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਖਸ਼ਦਾ ਨਹੀਂ।”

ਜਦੋਂ ਮਾਹੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਦਾਸਨ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ ਸੀ? ਕੀ ਬੀਤੇ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਕਦੇ ਪਿੱਛਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸਾਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ। [long pause] ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ।