ਸੁੰਦਰੀ

ਜੰਗਲ ਦੀ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਦੀ ਸਿੱਲ੍ਹੀ ਮਹਿਕ, ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਚੀਕਦੇ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਦੀ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਲੋਅ। ਸੁੁੰਦਰੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਮੁੱਠ ਉਸਦੇ ਕੰਬਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਮੁਗਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ “Sundri” ਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਡਰੀ ਹੋਈ ਲੜਕੀ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਬਣਨ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਰੂਹ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੁੁੰਦਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, “ਬੇਟੀ, ਡਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਨਾ ਬਣਨ ਦੇ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੈ।” [short pause] ਸੁੁੰਦਰੀ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਂਦ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਕੁੜੀ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ—ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ—ਖੋਜ ਰਹੀ ਹੈ। [sigh]

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਮ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਸੱਚ ਦੀ ਜੋਤ ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸੂਲਾਂ ਲਈ ਮਰ ਮਿਟਣ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੁੁੰਦਰੀ ਦੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਲ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਾ ਸਕੇਗੀ? ਕੀ ਉਸਦੀ ਬਲੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰੇਗੀ? “Sundri” ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਇਹ ਗਾਥਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨਸਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।