सुंदरी

या कथेच्या शेवटापर्यंत पोहोचताना, धैर्य, श्रद्धा आणि त्यागाबद्दलच्या तुमच्या सर्व धारणा पूर्णपणे बदलून जातील. जेव्हा तुम्ही ‘Sundri’ चे शेवटचे पान वाचून पूर्ण करता, तेव्हा केवळ एका पात्राचा प्रवास संपत नाही, तर आत्म्याला स्पर्श करणारा एक नवा उजेड उजळतो.

अठराव्या शतकातील तो काळ. मुघल सत्तेच्या क्रूरतेने घेरलेली रात्र. जंगलातील थंड वाऱ्याची झुळूक आणि भितीने थरथरणारी ‘Sundri’. एका बाजूला तिला पळवून नेणाऱ्या सैनिकांचा उग्र वास आणि दुसरीकडे मुक्ततेची धडपड. भा. वीर सिंग यांनी या दृश्याचे वर्णन करताना शब्दांना जणू जिवंत केले आहे. एका ठिकाणी जेव्हा ती सुटका करून घेते, तेव्हा तिचा श्वास घेण्याचा आवाज आणि पानांची सळसळ त्या गडद अंधारात जिवंतपणाची साक्ष देते.

‘Sundri’ चा प्रवास हा केवळ एका धर्मांतरणाचा प्रवास नाही, तर तो स्वतःच्या अस्मितेचा शोध आहे. सरदार शाम सिंग यांच्या गटात प्रवेश केल्यानंतर, तिला मिळालेली माणुसकी आणि समानता पाहून तिचे मन कसे पालटते, हे पाहणे थक्क करणारे आहे. एका दृश्यात, जेव्हा ती आपल्या जुन्या जीवनाचा त्याग करून नवीन मार्गाचा स्वीकार करते, तेव्हा तिचा संवाद खूप काही सांगून जातो. ती म्हणते, “मला आता भीती वाटत नाही, कारण माझ्या मागे सत्याची शक्ती आहे.” [short pause]

भा. वीर सिंग यांची लेखणी विलक्षण आहे. ते लिहितात, “ती केवळ तलवार चालवत नव्हती, तर आपल्या अस्तित्वाचे रक्षण करणारा एक धगधगता निखारा बनली होती.” यातला सर्वात मोठा संदेश म्हणजे, प्रतिकूल परिस्थितीतही मानवी आत्मा पराभूत होत नाही. हा ग्रंथ समाजातल्या भेदाभेदांच्या भिंती पाडून माणुसकीची नवी व्याख्या करतो. [sigh]

तिच्या मनातले द्वंद्व – एका बाजूला सुरक्षिततेची ओढ आणि दुसऱ्या बाजूला तत्त्वासाठी प्राण देण्याची जिद्द – हे वाचताना उर भरून येतो. ती ज्या धैर्याने शत्रूच्या छावणीत शिरते, ते साहस वाचकाचा श्वास रोखून धरते. ‘Sundri’ ने दिलेला तो सर्वोच्च त्याग अखेर तिला इतिहासात अमर करतो. हा प्रवास तुम्हाला केवळ एका नायिकेची गोष्ट सांगत नाही, तर तुम्हाला आरशासमोर उभे करतो: तुमच्यासाठी स्वतःच्या तत्त्वांचे मूल्य काय आहे? हे जाणून घेण्यासाठी ‘Sundri’ चे पान न पान वाचायला हवे.