ਸ਼ਿਆਮਚੀ ਆਈ

ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇੱਕ ਨਿੱਘੀ ਰਾਤ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਜਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਲਾਟ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ, ਸ਼ਿਆਮ, ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ ਦੀ ਉਹ ਗਰਮਾਹਟ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ‘Shyamchi Aai’ ਦਾ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਅਨੁਭਵ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਾਨੇ ਗੁਰੂਜੀ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ‘Shyamchi Aai’ ਇੱਕ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮਰ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੈਤਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੀਜਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਆਮ ਗਲਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਧੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [medium pause]

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ: ਸ਼ਿਆਮ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਕੁਝ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਪੀੜ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਆਮ ਦਾ ਦਿਲ ਕੰਬ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਬੇਟਾ, ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਤੇਰੀ ਗਲਤੀ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੜਫਾਉਂਦੀ ਹੈ।” ਇੱਥੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਕ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: “ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਹ ਨੀਂਹ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਉਸਰਦਾ ਹੈ।”

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਡਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਾਨੇ ਗੁਰੂਜੀ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਫਾਈ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਇਬਾਦਤ ਹੈ। [sigh]

ਕੀ ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਨੇ ਪਲਟਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹਰ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਰਾਹ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਇਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।