ਰਾਤ੍ਰ ਆਹੇ ਸ਼ੀਤਲਾਚਾ

ਰਾਤ ਜਿੰਨੀ ਠੰਢੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨੀ ਹੀ ਬੇਚੈਨ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਇਹੀ ਉਹ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ ਜੋ ਵਿਲਾਸ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਰਚਨਾ “Ratra Aahe Shitalacha” ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਲਈ ਜਿਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ: ਇੱਕ ਹਨੇਰਾ ਕਮਰਾ ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਛਣ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜੰਮ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਗਲੀ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਰਾਹ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ। ਵਿਲਾਸ ਸਾਰੰਗ ਇੱਥੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੁਲ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।” ਇਹ ਵਾਕ ਪੂਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ—ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ। [short pause]

ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸੰਵਾਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ ਜਦੋਂ ਅੰਨਾ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਘਰ ਪਰਤਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਨਾ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, “ਕੀ ਮੈਂ ਇਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜਾਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ?” ਇਹ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [medium pause]

ਵਿਲਾਸ ਸਾਰੰਗ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ (Existentialism) ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬੇਤੁਕੀ ਖੇਡ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਰਥ ਲੱਭਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਗਾਵਤ ਹੈ। [sigh]

ਕੀ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕੈਦੀ ਹਾਂ? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ “Ratra Aahe Shitalacha” ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਖਤਮ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹੇਗੀ।