ਭਗਤੀ ਕਾਵਿ (ਨਰਸਿੰਹ ਮਹਿਤਾ ਪਦਾਵਲੀ)

ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਜੋ ਰੂਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ, ‘Bhakti Kavya (Narsinh Mehta Padavali)’, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ, ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਸਨ, ਦਾ ਜੀਵਨ ਖੁਦ ਭਗਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ — “ਵੈਸ਼ਨਵ ਜਨ ਤੋ ਤੇਨੇ ਕਹੀਏ ਜੇ ਪੀੜ ਪਰਾਈ ਜਾਣੇ ਰੇ” — ਭਾਵ, ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਰ ਅੱਜ ਵੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।

ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਹੁੰਡੀ’ ਦੇ ਰੂਪਕ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ, ਉਹ ‘ਪ੍ਰਭਾਤੀਆ’ ਰਾਹੀਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। [ਸਾਹ] ਕਈ ਲੋਕ ਇਹ ਇਤਰਾਜ਼ ਉਠਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਸਮਰਪਣ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਪਰ ਮਹਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਾਫ਼ ਹੈ: ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਹਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ‘Bhakti Kavya (Narsinh Mehta Padavali)’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕਾਂਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕੀਏ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਉਸੇ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਅਧੂਰਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ?