ਚੰਦਰ ਪਹਾੜ

ਅਣਜਾਣ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਉਹ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸੁਪਨਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ‘Chander Pahar’ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਉਹ ਗੂੰਜ ਹੈ ਜੋ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਬੇਪਨਾਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।

ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਣ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਖਤਰਿਆਂ ਦੀ ਬੋਅ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ ਇੱਕ ਰਹੱਸ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸ਼ੰਕਰ, ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਪਟੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਡਿਏਗੋ ਅਲਵਾਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਅਲਵਾਰੇਜ਼, ਜੋ ਜ਼ਖਮੀ ਹੈ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਸ਼ੰਕਰ, ਦੁਨੀਆ ਡਰਪੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਸ਼ੰਕਰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੈ।” [medium pause]

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੀ ਭਟਕਣ ਹੀ ਸਾਡੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਬਿਭੂਤੀਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਜੰਗਲ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਡਰ ਰੂਹ ਹੀ ਸੁਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।” ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਉਹ ਕੱਚਾਪਣ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਤਪਦੀ ਰੇਤ ਅਤੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [uhm] ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ‘ਬੁਨਯਿਪ’ ਭਾਵ ਡਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਖਾਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਦੌਲਤ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਤਜਰਬਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਤੋਂ ਖੋਜੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੀ ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕੇਗਾ? ਕੀ ਉਹ ਰਹੱਸਮਈ ਹੀਰੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ ਜਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦੇਣਗੇ? [long pause] ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ‘Chander Pahar’ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੋ ਜਾਣਾ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੈ।