ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਕੈਨਵਸ

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ‘Kagaj Te Canvas’ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਉਸ ਜੀਵਨ-ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇਕਲੌਤੇ ਸਾਧਨ ਹਨ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਮਰੋਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਉਸ ਅਲੌਕਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ— ‘ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਮਿਲਾਂਗੀ’, ਇਹ ਲਾਈਨ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [ਸਾਹ]

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ, ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕੁਰਬਾਨੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ, ਇਮਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੋ ਕਲਾਕਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਜੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਸਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਉਡਾਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸੀ? ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਾਫ਼ ਸੀ—ਉਹ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਰਸਾ ਛੱਡਣਾ ਸੀ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇ। [ਉਹਮ] ‘Kagaj Te Canvas’ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਟਹਿਲ ਰਹੇ ਹੋਵੋ।

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਹੀ ਉਹ ਪੁਲ ਹਨ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅਮਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜੋ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਰ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ?