ਕਥਾ ਕਹੇ ਕਥਾ

ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੱਕ ਔਰਤ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਓਨੀ ਹੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਰਚਨਾ “Katha Kahe Katha” ਦਾ ਅਜੀਬ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ—ਜਿੱਥੇ ਚੁੱਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸੀਨ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਂਦੀ ਹੋਈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਉੱਥੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਪਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੂਰ ਕਿਧਰੇ ਖਲਾਅ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਧੀਏ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇਰੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ-ਚੌਕੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ?” ਬੀਬੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, “ਕੀ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੀ ਭੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗੀ?” [sigh]

ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਉਕੇਰਿਆ ਹੈ। ਲੱਜੋ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੱਸੀ ਦਾ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ, ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਹਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਦੂ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

“Katha Kahe Katha” ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਆਇਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਿੱਤਰ-ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਤੋੜਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਹੋਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। [uhm] ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀਆਂ ਨੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਜਰੀਆਂ?

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਨੇ ਨਹੀਂ ਪਲਟਦੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਚੁੱਪੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਥ ਹੈ। ਕੀ ਬੀਬੀ ਆਪਣਾ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇਗੀ? ਕੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਉਤਸੁਕ ਰੱਖਣਗੇ।