ਮਾਲੀ ਮਾਂ

ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਲਾਲ ਕਿਰਨਾਂ ਮਾਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਤਿਉੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੰਧ ਰਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਹੀਰਾ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਬਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ “Mali Maa” ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਨਾਲਾਲ ਪਟੇਲ ਨੇ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਤਰੇਏ ਬੱਚੇ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਅਣਕਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਕੰਧ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਲੀ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਿਊਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।” ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲਦੀ ਹੋਈ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ। ਪੰਨਾਲਾਲ ਪਟੇਲ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਕੇ ਹੈ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਸਬਰ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾਲਾਲ ਪਟੇਲ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਦੂ ਹੈ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਮੀਦ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਮਮਤਾ ਕੋਈ ਜਨਮਜਾਤ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ।” [sigh]

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਘਰ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਇੱਕ ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਇੰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਗਦੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋੜ ਸਕੇ? ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਮਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ?