ਪੋਂਥਨਮਾਡਾ

ਕੀ ਇੱਕ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਾਲਕ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਿਆ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਡ ਹੈ? ਸੀ.ਵੀ. ਸ੍ਰੀਰਾਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾ “Ponthanmada” ਇਸੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕੇਰਲ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੌਂਥਨਮਾਡਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੱਬਿਆ-ਕੁਚਲਿਆ ਇਨਸਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ‘ਸਾਹਿਬ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੌਂਥਨਮਾਡਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਪਿੰਡ ਦੀ ਤਪਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੌਂਥਨਮਾਡਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੰਗਲੇ ਦੇ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੁਰਾਣੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਪੈ ਕੇ ਲੰਬੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਦੂਰ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਲਕੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੜਫੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। [short pause]

ਪੌਂਥਨਮਾਡਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਇਸ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ?” ਇਹ ਉਹ ਪਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੀ.ਵੀ. ਸ੍ਰੀਰਾਮਨ ਦੀ ਕਲਮ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਰਿਸ਼ਤੇ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੇੜਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।” [medium pause]

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਸਲ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਪਰਦੇ ਹੇਠ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬਦਲਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੱਚੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ’ਤੇ ਉਸਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [sigh]

ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੌਂਥਨਮਾਡਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਕਿਵੇਂ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪਛਾਣ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ’ਤੇ ਟਿਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ “Ponthanmada” ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਫ਼ੇ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿਦਾਈ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ?