पोंथानमाडा

पोन्थनमाडा, हा एक असा माणूस आहे ज्याचे आयुष्य केळ्याच्या बागांमधील ओलसर माती आणि वसाहतवादी सत्तेच्या सावलीत अडकलेले आहे. तो अत्यंत गरीब, उपेक्षित, पण त्याच्या मनात एक अनामिक निष्ठा आहे, जी त्याला एका ब्रिटिश जमीनदाराशी – ज्याला गावकरी ‘सायाप’ म्हणतात – एका अतूट बंधनाने जोडते. हा माणूस आपली ओळख शोधण्यासाठी धडपडतोय, पण त्याला हे माहीत नाही की ही निष्ठा त्याला समाजापासून किती दूर नेत आहे.

सी.व्ही. श्रीरमन यांनी ‘Ponthanmada’ मध्ये एका अशा जगाची निर्मिती केली आहे, जिथे सत्ता आणि गुलामगिरीच्या सीमारेषा पुसट होतात. तिथे एक दृश्य आहे जे आजही माझ्या मनात घर करून आहे. सायापचा बंगला, बाहेर कोसळणारा मुसळधार पाऊस, आणि हवेत असलेला ओल्या जमिनीचा उग्र वास. पोन्थनमाडा तिथल्या लाकडी खांबाला टेकून उभा आहे. सायाप विचारतो, “तू माझ्यासाठी का जगतास?” त्यावर पोन्थनमाडाचे उत्तर साधे पण भेदक आहे, “कारण साहेब, माझी सावलीही तुमच्या घराच्या भिंतीला स्पर्श करते, तेव्हाच मला स्वतःचे अस्तित्व जाणवते.” [medium pause]

या कथेत श्रीरमन एका गुढ सत्यावर बोट ठेवतात: मानवी संबंध हे सामाजिक उतरंडीपेक्षा कितीतरी अधिक खोल आणि गुंतागुंतीचे असतात. लेखक मानवी प्रतिष्ठेचा प्रश्न उपस्थित करतात. एका ठिकाणी ते लिहितात, “माणसाची खरी किंमत त्याच्या अधिकारात नसून, तो दुसऱ्याच्या दुःखात स्वतःला किती मिसळतो, यात असते.”

सी.व्ही. श्रीरमन यांची लेखणी केवळ घटना मांडत नाही, तर ती पात्रांच्या मनातील द्वंद्व वाचकाच्या काळजाला भिडवते. पोन्थनमाडाच्या मनातली ती भीती, की जर सायाप निघून गेला तर तो स्वतःला कुठे शोधेल, हे वाचताना अंगावर काटा येतो. [long pause]

जेव्हा सायाप गाव सोडून जाण्याचा निर्णय घेतो, तेव्हा पोन्थनमाडाच्या जगाचा पायाच डळमळीत होतो. ही केवळ एका मालक-नोकराची गोष्ट नाही, तर ती मानवी अस्तित्वाच्या शोधाची एक वेदनादायक गाथा आहे. पोन्थनमाडाची ही अस्वस्थ करणारी, पण तितकीच सुंदर कहाणी तुम्हालाही स्वतःच्या नात्यांचा पुनर्विचार करायला लावेल. हा ‘Saar’ वाचून तुम्हालाही त्या निळ्या नभाखालील शांततेचा अनुभव येईल, जिथे पोन्थनमाडा अजूनही कुणाची तरी वाट पाहत उभा आहे.