ਜ਼ੈਡੀ ਸਮਿਥ ਦੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਟੀਥ: ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੋਧਨ

ਜ਼ੈਡੀ ਸਮਿਥ ਦਾ ਨਾਵਲ ‘ਵਾਈਟ ਟੀਥ’ ਭਾਵੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਉਲਝਣਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸਰਕਾਨ ਹਮਜ਼ਾ ਬਾਗਲਾਮਾ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ “Zadie Smith’s White Teeth: The Interpellation of the Colonial Subject in Multicultural Britain” ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਗਾਨਗੀ — ਆਰਥਿਕ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ — ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਵੇਂ ਘਰ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਮੰਨਿਆ।

ਬਾਗਲਾਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ “ਦੋਹਰੀ ਬੇਗਾਨਗੀ” ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਅਦਿੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਤਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਦੋ ਰਾਹ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਗੋਰਿਆਂ ਵਰਗਾ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਜਿਡ ਇਕਬਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਮਿਟਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਿੱਲਟ ਇਕਬਾਲ ਵਰਗੇ ਹਨ ਜੋ ਕੱਟੜਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

[short pause]

ਬਾਗਲਾਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਤਰ ਜੋ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫਸ ਜਾਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਆਲੋਚਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਬਾਗਲਾਮਾ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮੰਗਾਂਗੇ, ਓਨੀ ਦੇਰ ਅਸੀਂ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੇ।

ਇਹ ਸਾਰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਾਡੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੀ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਡੀ ਕੈਦ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਉਸ ਦੋਹਰੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲੱਭਦੇ ਰਹਾਂਗੇ? ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।