ઝેડી સ્મિથના વ્હાઇટ ટીથ: બહુસાંસ્કૃતિક બ્રિટનમાં વસાહતી વિષયનું આંતરપ્રવચન

કલ્પના કરો કે તમે એક એવા દેશમાં જીવો છો જેને તમે તમારું ઘર માનો છો, પણ એ જ દેશ તમારી ચામડીના રંગ અને તમારા મૂળને કારણે તમને હંમેશા એક અજાણ્યા વ્યક્તિ તરીકે જુએ છે. શું તમે તમારી ઓળખ ભૂંસી નાખશો કે પછી ગુસ્સામાં આવીને તમારી સંસ્કૃતિના કટ્ટરવાદી રસ્તે ચાલશો?

Sercan Hamza Bağlama દ્વારા લિખિત “Zadie Smith’s White Teeth: The Interpellation of the Colonial Subject in Multicultural Britain” એ સમજાવે છે કે સ્થળાંતરિત લોકો કેવી રીતે બેવડા દબાણ નીચે જીવે છે. આ પુસ્તકનો મુખ્ય સંદેશ સરળ છે: બ્રિટનમાં રહેતા વસાહતીઓ માત્ર ગરીબીથી નહીં, પણ પોતાની ઓળખ ગુમાવવાના ડરથી પીડાય છે.

લેખક ‘બેવડા વિમુખતા’ (Double Alienation) નો સિદ્ધાંત રજૂ કરે છે. એક તરફ આર્થિક ગરીબી છે અને બીજી તરફ સાંસ્કૃતિક અસ્વીકાર. લેખક નોંધે છે કે, “પાત્રો પોતાની ઓળખ શોધવા માટે કાં તો અંગ્રેજી સમાજમાં ભળી જવાનો પ્રયત્ન કરે છે અથવા તો કટ્ટરપંથી ધર્મમાં પાછા ફરે છે.” [short pause] સમદ ઈકબાલ જેવા પાત્રો આઝાદીના ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલા રહીને માન સન્માન ઝંખે છે, તો માજીદ જેવા પાત્રો પોતાની સંસ્કૃતિને ભૂંસીને સંપૂર્ણ ‘ગોરા’ બનવાનો પ્રયત્ન કરે છે. મિલ્લતનો ગુસ્સો એ જ રીતે સમાજમાં પોતાની દૃશ્યમાનતા સ્થાપિત કરવાનો એક નિષ્ફળ પ્રયાસ છે.

કેટલાક ટીકાકારો કહે છે કે લેખકનું વિશ્લેષણ ખૂબ જ નિરાશાવાદી છે, પરંતુ લેખક સ્પષ્ટ કરે છે કે આ પાત્રોના કૃત્યો ક્રાંતિકારી નથી, માત્ર અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાના બચાવ પક્ષો છે. તેઓ એવી સિસ્ટમમાં માન શોધે છે જે તેમને ક્યારેય સ્વીકારવાની નથી.

Sercan Hamza Bağlama શૈક્ષણિક ઊંડાણ સાથે એ વાત પર ભાર મૂકે છે કે, જ્યાં સુધી સંસ્થાનવાદી માનસિકતા બદલાશે નહીં, ત્યાં સુધી આ પાત્રોનો સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે. આ સાધના એવા દરેક વ્યક્તિ માટે છે જે પોતાની ઓળખ અને સમાજના દબાણ વચ્ચે અટવાયેલા છે. શું આપણે ખરેખર ક્યારેય મુક્ત થઈ શકીશું? આ સાધનામાં એવા પ્રશ્નોના જવાબો છે જે તમને વિચારતા કરી દેશે.