माळी मा

या कथेच्या शेवटपर्यंत, मातृत्वाबद्दलच्या तुमच्या सर्व धारणा पूर्णपणे बदलून जातील. ‘माली माँ’ वाचणे म्हणजे एका अशा प्रवासावर निघणे आहे, जिथे रक्ताच्या नात्यापेक्षा त्यागाचे नाते किती श्रेष्ठ असते, हे पन्नालाल पटेल अत्यंत प्रभावीपणे मांडतात.

गुजरातमधील एका छोट्या गावात, रखरखत्या उन्हात आणि गरिबीच्या सावटात ही कथा उलगडते. पन्नालाल पटेल यांनी ‘माली माँ’ या पात्राची मांडणी करताना त्यांच्या लेखणीत मातीचा सुगंध भरला आहे. एका सावत्र आईचा आपल्या मुलांवर असलेला निस्वार्थी जीव आणि त्यांना सावरण्यासाठी तिने सोसलेला संघर्ष, हे पाहून डोळ्यांत पाणी येते. [short pause]

मला एक प्रसंग आठवतो, जिथे मुले सुरुवातीला तिला नाकारतात, त्यांचा तिरस्कार करतात. ती खंबीर उभी राहून म्हणते, “मुलं माझी नसली तरी, त्यांची भूक आणि भविष्य माझं आहे.” हे शब्द केवळ संवाद नाहीत, तर एका स्त्रीच्या सहनशीलतेचा हुंकार आहे. [sigh]

पन्नालाल पटेल यांचे लेखन साधे पण धारदार आहे. लेखकाची कलाकारी अशी की, ते गरीबीचे वर्णन करतानाही पात्रांची स्वप्ने धुळीला मिळू देत नाहीत. ‘माली माँ’ हे पुस्तक समाजातल्या ‘सावत्र’ या शब्दाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलून टाकते. ही कथा मानवी स्वभावाच्या त्या पैलूवर प्रकाश टाकते, जिथे प्रेम हे कोणत्याही रक्ताच्या प्रमाणपत्रापेक्षा अधिक बलवान असते.

लेखक लिहितात, “ज्या मातीने स्वतःला जाळून मुलांचे भविष्य फुलवले, तीच खरी आई.” हे वाक्य संपूर्ण पुस्तकाचा आत्मा आहे.

ही केवळ एक कादंबरी नाही, तर एक धडा आहे. जेव्हा ओसाड जमिनीवर दुष्काळ पडतो आणि घराची चूल विझण्याची वेळ येते, तेव्हा ‘माली माँ’ स्वतःच्या अस्तित्वाची पर्वा न करता मुलांसाठी काय करते? ती जेव्हा समाजाच्या टोमण्यांना आपल्या कष्टाने उत्तर देते, तेव्हा वाचणाऱ्याला एक अजब ऊर्जा मिळते.