धरती अभी घूमती है

एक अनामिक, सळसळती जिद्द आणि अन्यायाविरुद्धचा हाडं गोठवणारा आक्रोश म्हणजे ‘Dharti Abhi Ghumti Hai’. वाळवंटातील धगधगत्या उन्हात, जिथे माणसाची सावलीही आपली साथ सोडते, तिथे ही भटक्या जमात आपल्या अस्तित्वाचा संघर्ष करत आहे. डोळ्यासमोर उभी राहते ती एक दृश्य प्रतिमा—रात्रीचा गडद अंधार, जळणाऱ्या लाकडाचा धूर आणि त्या धुराच्या वेटोळ्यात उजळणारे त्यांच्या थकित पण जिद्दी चेहऱ्यांचे भाव.

रांगेय राघव यांनी रेखाटलेले हे जग केवळ एका जमातीचे दुःख नाही, तर ते समाजाच्या मुख्य प्रवाहाने दिलेल्या वाळीताचे क्रूर वास्तव आहे. [short pause] मला आठवते ती एक दृश्य मालिका जिथे पोलीस त्यांच्या छावणीवर चाल करून येतात. धुळीने माखलेली ती जमीन, पोलिसांच्या बुटांचा आवाज आणि हातांत काठ्या घेतलेले ते भयभीत पण स्वाभिमानी लोक. एक संवाद आजही कानात गुंजतो: “आम्ही गुन्हेगार नाही, आम्ही तर फक्त फिरणारे ढग आहोत, ज्यांना कोणाच्याही जमिनीवर हक्क नकोय.” त्यावर समोरचा अधिकारी उपहासाने हसतो आणि म्हणतो, “तुमचे फिरणे आता गुन्ह्यात मोजले जाईल.”

या पात्रांच्या मनातील द्वंद्व वाचताना अंगावर काटा येतो. त्यांना एकाच वेळी आपल्या परंपरेचा अभिमान आहे आणि आधुनिक जगाकडून मिळणाऱ्या अवहेलनेची भीतीही. रांगेय राघव यांची लेखणी इथे थक्क करते; ते लिहितात, “ज्याला जमीन नसते, त्याला आकाशही आपले वाटत नाही.” ही केवळ एक कादंबरी नाही, तर मानवी हक्कांच्या लढायांची एक तिखट जाणीव आहे. सत्ता, शोषण आणि त्यातूनही उरलेली जगण्याची उमेद, याचे हे एक हृदयस्पर्शी दर्शन आहे. [sigh]

लेखकाची ताकद त्यांच्या शब्दांतल्या ओलावा आणि दाहकतेत आहे. समाजाच्या परिघावर असलेल्या माणसांना केंद्रात आणण्याचे कसब त्यांनी येथे पणाला लावले आहे. ही कथा तुम्हाला अस्वस्थ करेल, कारण ही पृथ्वी अजूनही फिरते आहे आणि सोबत फिरत आहे हा संघर्ष. शेवटच्या पानापर्यंत तुम्ही स्वतःला त्या वाळवंटात शोधाल. हा प्रवास इथेच थांबणार नाही, कारण या जमातीची गाथा आता तुमच्या मनात रुजली आहे. ही कथा वाचणे म्हणजे स्वतःच्या जाणिवांना पुन्हा एकदा तपासून पाहणे होय.