द फाउंटनहेड

‘द फाऊंटनहेड’ या कादंबरीबद्दल एक रंजक सत्य हे आहे की, आयन रँड यांनी हे पुस्तक पूर्ण करण्यासाठी साडेतीन वर्षे सतत काम केले आणि या प्रक्रियेत त्यांनी कॅफिनवर अवलंबून राहून अनेक दिवस अन्नाशिवाय घालवले होते. हे पुस्तक केवळ एका वास्तुविशारदाची गोष्ट नाही, तर हे मानवी अहंकाराच्या आणि आत्मसन्मानाच्या सर्वोच्च ध्येयाचे एक वादळ आहे.

कथेचा नायक, हॉवर्ड रोर्क, एक असा वास्तुविशारद आहे ज्याला जगाच्या संमतीची भूक नाही. तो इमारतींचे डिझाईन स्वतःच्या तत्त्वांवर करतो, समाजाच्या जुन्या, कुजलेल्या नियमांवर नाही. एका दृश्यात, रोर्क एका पांढऱ्याशुभ्र खोलीत उभा आहे; हवा थंड आहे आणि भिंतींमधून ओल्या सिमेंटचा एक तिखट, मातीचा वास येतोय. खिडकीतून येणारा दुपारचा प्रखर सूर्यप्रकाश थेट त्याच्या रेखाचित्रांवर पडतोय, ज्यामुळे ती कागदे जणू जिवंत वाटत आहेत. [short pause]

मला आठवणारा एक महत्त्वाचा संवाद असा आहे: जेव्हा पीटर कीटिंग त्याला विचारतो, “रोर्क, तुला कोणाचीच पर्वा नाही का? तुला लोक काय म्हणतील हे माहीत नाही का?” त्यावर रोर्क शांतपणे उत्तर देतो, “मला इतरांच्या मतांची पर्वा नाही, कारण मी माझ्या कामाचा उगम स्वतः आहे. दुसऱ्यांचे अनुकरण करणे म्हणजे स्वतःचा मृत्यू ओढवून घेणे होय.” [sigh]

आयन रँड यांचे लेखन अतिशय धारदार आहे. त्या लिहितात, “शून्यातून विश्व निर्माण करणारा माणूस हाच खरा सृष्टीचा आधारस्तंभ आहे.” हे पुस्तक ‘दुय्यम दर्जाच्या’ लोकांविरुद्धच्या लढाईचे प्रतीक आहे. ज्यांना वाटते की जगाने त्यांच्याप्रमाणे वागावे, ते लोक रोर्कचा द्वेष करतात.

ही कादंबरी केवळ एका वास्तुविशारदाची संघर्षकथा नाही, तर ती एका व्यक्तीच्या अखंडत्वाचा (Integrity) विजय आहे. जेव्हा कोर्टाच्या कठड्यात उभा राहून रोर्क आपल्या अस्तित्वाचा बचाव करतो, तेव्हा वाचकांना जाणवते की हे केवळ एक पुस्तक नसून एक वैचारिक क्रांती आहे. तुम्हालाही स्वतःच्या शर्तींवर जगण्याचे बळ हवे असेल, तर हे पुस्तक नक्की वाचा. आयुष्याकडे बघण्याचा तुमचा दृष्टिकोन पुन्हा कधीही पूर्वीसारखा राहणार नाही.