शलोक फरीद

जगभरातील करोडो लोकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारा ‘गुरु ग्रंथ साहिब’ हा पवित्र ग्रंथ शीख धर्माचा आधारस्तंभ मानला जातो, पण तुम्हाला माहीत आहे का, की त्यातील मोठी शिकवण एका सूफी संताची आहे, जे शीख गुरु नव्हते? १२ व्या शतकातील हे महान संत म्हणजेच शेख फरीद (बाबा फरीद) आणि त्यांच्या कालजयी विचारांचा संग्रह म्हणजे ‘Shalok Farid’.

या पुस्तकाचा गाभा एका वाक्यात सांगायचा तर: मानवी आयुष्य क्षणभंगूर आहे, त्यामुळे भौतिक सुखाच्या मागे न धावता, प्रेमाने आणि नैतिकतेने ईश्वराची सेवा करणे हीच जीवनाची सार्थकता आहे.

शेख फरीद यांनी मानवी जीवनाला एका प्रवाहासारखे मानले आहे. ते लिहितात, “फरीदा जे तूं अकल-लतीफ़ु काले लिख न लेख” म्हणजेच, जर तू खरोखर बुद्धिमान असेल, तर कोणाचेही मन दुखावू नकोस, कारण प्रत्येक हृदयात तोच ईश्वर वसलेला आहे. हा विचार आजच्या काळातही अत्यंत प्रभावी आहे. ते स्पष्ट करतात की, आपण इतरांच्या चुका शोधण्यात वेळ वाया घालवतो, पण स्वतःच्या चुकांकडे पाहायला विसरतो. फरीद म्हणतात, “फरीदा जे ते मारनि मुकीआं तिन्हा न मारीऐ घुमि” — म्हणजे जर कोणी तुला मारले किंवा अपमानित केले, तर तूही परत तसेच वागू नकोस, उलट नम्रतेने आणि प्रेमाने त्यांना जिंका.

काही लोक असा आक्षेप घेतात की, हे विचार खूप जुने आणि व्यावहारिक जगापासून दूर आहेत. पण शेख फरीद यांचा युक्तिवाद असा आहे की, मृत्यू ही अटळ सत्यता आहे आणि आपण सर्व इथे प्रवासी आहोत. [sigh] त्यांच्या कवितांमध्ये मृत्यूचे भीतीदायक चित्र नसून, ते एका गावी जाणाऱ्या प्रवाशाचे वर्णन करतात.

त्यांची ही शिकवण केवळ आध्यात्मिक नसून ती एक जीवनशैली आहे. ते म्हणतात की ज्याप्रमाणे पक्षी आकाशात उडतो पण त्याचे लक्ष घरट्यावर असते, तसेच माणसाने जगात राहूनही ईश्वराच्या ध्यासात मग्न राहावे. ‘Shalok Farid’ वाचताना तुम्हाला जाणवेल की, हे केवळ शब्द नाहीत, तर तुमच्या आत्म्याला जागृत करणारे सत्य आहे. या प्रवासात तुम्हाला स्वतःला शोधण्याची संधी मिळेल. तुम्ही आयुष्याच्या या धकाधकीत स्वतःला कुठे शोधता, हे जाणून घेण्यासाठी या पुस्तकातील प्रत्येक श्लोक नक्की वाचावा.