द 7 हॅबिट्स ऑफ हायली इफेक्टिव्ह पीपल

स्टीफन आर. कोवे यांनी एकदा त्यांच्या वडिलांना पाहिले, जे त्यांच्या कामात पूर्णपणे मग्न असूनही आनंदी नव्हते. या निरीक्षणाने त्यांना एका मोठ्या प्रश्नाकडे नेले: यश म्हणजे नक्की काय? लोक बाह्य गोष्टींच्या मागे का धावतात, पण आतून रिक्त का राहतात? हाच शोध म्हणजे “The 7 Habits of Highly Effective People”. खऱ्या यशाचे रहस्य बाहेरच्या युक्त्यांमध्ये नसून आपल्या चारित्र्याच्या जडणघडणीत आहे, हेच या पुस्तकाचे १२ वर्षांच्या मुलालाही समजेल असे साधे तत्त्व आहे.

कोवे लिहितात, “आपण जगाकडे जसे ते आहे तसे पाहत नाही, तर आपण जसे आहोत तसे पाहतो.” हे विधान आपल्याला हे शिकवते की आपला दृष्टिकोनच आपले वास्तव ठरवतो. लेखकाचे मुख्य म्हणणे आहे की, आपण ‘अवलंबित्व’ (Dependence) कडून ‘स्वातंत्र्या’कडे (Independence) आणि शेवटी ‘परस्परावलंबित्व’ (Interdependence) कडे प्रवास केला पाहिजे.

पहिल्या तीन सवयी, जसे की ‘सक्रिय राहा’ (Be Proactive), आपल्याला आपल्या परिस्थितीचे गुलाम होण्यापासून वाचवतात. कोवे यांच्या मते, आपण काय बदलू शकतो, म्हणजेच आपल्या ‘वर्तुळावर’ (Circle of Influence) लक्ष केंद्रित करणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा लोक विचारतात की हे खरोखर काम करते का, तेव्हा कोवे स्पष्ट करतात की, मानवी स्वभावाच्या शाश्वत तत्त्वांचा वापर करणे ही कोणतीही ‘शॉर्टकट’ नाही, तर निसर्गाच्या नियमांप्रमाणे पेरणी केल्यावरच कापणीचा आनंद मिळतो.

पुस्तकात ते म्हणतात, “आधी समजून घ्या, मग समजावून सांगा.” [short pause] हे ऐकणे केवळ माहितीसाठी नसून समोरच्याला समजून घेण्यासाठी असते, जे नातेसंबंधात एक चमत्कार घडवते. काही टीकाकार म्हणतात की हे खूप आदर्शवादी आहे, पण कोवे उत्तर देतात की, जोपर्यंत आपण स्वतःमध्ये बदल घडवत नाही, तोपर्यंत जगामध्ये बदल घडवणे अशक्य आहे.

शेवटी, ही सातवी सवय, ‘करवत धारदार करणे’ (Sharpen the Saw), आपल्याला हे आठवण करून देते की स्वतःचे नूतनीकरण करणे ही एक निरंतर प्रक्रिया आहे. आयुष्याच्या या प्रवासात तुम्ही स्वतःला कोठे पाहता? खऱ्या यशाचे रहस्य केवळ वरवरच्या यशामध्ये नसून, आपल्या चरित्रात सामावलेले आहे हेच या पुस्तकाचे सार आहे. पुन्हा एकदा, हे पुस्तक सांगते की खरे यश हे बाह्य प्रक्रियेतून नाही, तर आपल्या आतल्या विचारांतून आणि तत्त्वांमधून उमलते.