गुरुसागरम् (कृपेची अनंतता)

ज्या क्षणी आपण सत्याचा शोध घेतो, त्याच क्षणी आपण ते सत्यापासून दूर जातो, असे हा प्रवास सांगतो. ओ. व्ही. विजयन यांची ‘Gurusagaram (The Infinity of Grace)’ ही कादंबरी एका अशा विरोधाभासावर उभी आहे जिथे मानवी अहंकाराचे तुकडे पडतात आणि विश्वव्यापी चैतन्य समोर येते.

कुंजुन्नी, जो स्वतःच्या जगण्यातील पोकळीने ग्रासलेला एक लेखक आहे, तो जेव्हा आश्रमाच्या शांत वास्तूत पाऊल ठेवतो, तेव्हा बाहेरचे जग विरून जाते. [short pause] तिथे हवेत ओल्या मातीचा आणि जळणाऱ्या अगुरूचा मंद सुगंध दरवळतो आहे. संध्याकाळचा पिवळसर प्रकाश भिंतींवर लांब सावल्या निर्माण करतोय. कुंजुन्नी एका कोपऱ्यात बसला आहे, जिथे विचारांची धडपड शांत होतेय.

एक प्रसंग मी कधीही विसरू शकत नाही. स्वामीजी त्याला विचारतात, “तू स्वतःला शोधतोयस की स्वतःपासून पळतोयस?” कुंजुन्नीचा आवाज थरथरत उत्तर देतो, “मला वाटते, मी दोन्ही एकाच वेळी करत आहे, स्वामीजी.” [medium pause]

ओ. व्ही. विजयन यांचे लेखन म्हणजे शब्दांतून कोरलेले तत्त्वज्ञान आहे. ते लिहितात, “माया म्हणजे केवळ भ्रम नाही, तर सत्यावर चढवलेला सोन्याचा मुखवटा आहे.” ही कादंबरी केवळ एका लेखकाचा आध्यात्मिक प्रवास नाही, तर ती आपल्याला हे सांगते की, सत्ता, प्रेम आणि मृत्यू हे सर्व एकाच सागराच्या लाटा आहेत. आपण जे शोधतोय ते आपल्या बाहेर नसून, आपल्या आतल्या शांततेत दडलेले आहे.

विजयन यांची शैली विलक्षण आहे; ते वाचकाला कथेच्या खोलवर नेऊन, अचानक एका मोठ्या सत्याचा आरसा दाखवतात. [sigh] कुंजुन्नीच्या मनातली ही धडपड आपलीच तर नाही? आपणही तर जीवनाच्या धावपळीत सत्याला हरवून बसलो नाही का?

जेव्हा कुंजुन्नी आपल्या मूळ संसाराकडे परततो, तेव्हा त्याच्या डोळ्यांत निरागसता असते. आता तो स्वतःचे दुःख घेऊन जगत नाही, तर विश्वाच्या अनंत कृपेचा एक अंश बनून वावरतो. या प्रवासाचा शेवट आपल्याला एका अशा प्रश्नासमोर सोडतो, ज्याचे उत्तर आपल्याला स्वतःच शोधायचे आहे. [long pause] तुम्हीही या प्रवासाचा भाग बनून, आपल्या अस्तित्वाचा अर्थ शोधायला तयार आहात का?