સ્થળપુરાણ

આ વાર્તાના અંત સુધી પહોંચતા, તમારા અસ્તિત્વ અને મૂળ વિશેના તમારા તમામ પૂર્વગ્રહો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે. ‘Sthalpuran’ માત્ર એક પુસ્તક નથી, એ તો એક એવી યાત્રા છે જે તમને તમારી પોતાની માટી સાથે ફરીથી જોડી દે છે.

ભાલચંદ્ર નેમાડે આ નવલકથામાં ચાંદુના માધ્યમથી જે સંવેદનાઓ આલેખી છે, તે હૃદયને સ્પર્શી જાય તેવી છે. [short pause] ચાંદુ જ્યારે તેના પૈતૃક ગામમાં પરત ફરે છે, ત્યારે તે ત્યાંની હવા, સુકાઈ ગયેલી જમીન અને જૂના મકાનોમાં એક અજાણ્યો ભય અનુભવે છે. સાંજનો સમય છે, આકાશમાં કેસરી અને જાંબલી રંગોનું મિશ્રણ છે, અને પવનમાં ભીની માટીની નહીં, પણ વર્ષો જૂની એકલતાની ગંધ છે.

એક દ્રશ્ય મને આજે પણ યાદ છે. ગામના ચોરે બેઠેલા વડીલો સાથેનો તેનો સંવાદ. ચાંદુ પૂછે છે, “શું ખરેખર અહીં બદલાવ ક્યારેય આવશે?” ત્યારે એક વૃદ્ધ માણસ તેની સામે જોઈને કહે છે, “બદલાવ બહારથી નહીં, તારી પોતાની અંદરથી શરૂ થાય છે.” આ શબ્દો ચાંદુના મનને હચમચાવી નાખે છે. તે વિચારે છે, શું તે સાચે જ આ ગામનો હિસ્સો છે કે માત્ર એક મુસાફર?

નેમાડેની ભાષાની વિશેષતા એ છે કે તેઓ ગંભીર વિષયોને પણ અત્યંત સહજતાથી વણી લે છે. તેઓ લખે છે, “માણસ ગમે ત્યાં જાય, પણ તેની મૂળભૂત ઓળખ તેના પગ નીચેની ધૂળમાં જ દટાયેલી હોય છે.” [medium pause] ‘Sthalpuran’નો મુખ્ય સૂર એ છે કે આધુનિકતા અને પરંપરા વચ્ચેનો સંઘર્ષ વ્યક્તિને તોડી નથી નાખતો, પણ તેને પુનઃજીવિત કરે છે.

આ પુસ્તક તમને તમારા પોતાના મૂળ તરફ એક અઘરી પણ સુંદર યાત્રા પર લઈ જશે. શું ચાંદુ અંતે પોતાની જાતને શોધી શકશે? શું તે ગામની જટિલ સામાજિક ગૂંથણીઓને સમજી શકશે? આ પ્રશ્નોના જવાબ અને પોતાની અંદર રહેલા ખાલીપાને ભરવા માટે, આ પુસ્તકને તમારે એકવાર જરૂર વાંચવું જોઈએ. ચાંદુની આ શોધ તમારી પોતાની શોધ બની જશે. [sigh] એ અનુભવ લેવા માટે, આ પુસ્તક તમારા જીવનમાં હોવું ખૂબ જરૂરી છે.