તમસ

કલ્પના કરો કે તમે એક સવારે જાગો છો અને તમારા પાડોશી, જેમની સાથે તમે વર્ષોથી પ્રેમ અને વિશ્વાસથી રહ્યા છો, તે અચાનક અજાણ્યા બની જાય છે. રસ્તાઓ પર હિંસાનો પડછાયો છે અને હવામાં અવિશ્વાસની ગંધ છે. શું તમે જાણો છો કે તમારી માનવતા ક્યારે દાવ પર લાગી જાય છે?

ભીષ્મ સાહનીની કૃતિ “Tamas” આપણને ૧૯૪૭ના ભારતના ભાગલાના તે કાળા અધ્યાયમાં લઈ જાય છે, જ્યાં માનવતા લોહીમાં ડૂબી ગઈ હતી. વાર્તા એક નાના, નિર્દોષ પણ છળકપટનો ભોગ બનેલા મજૂર નાથુથી શરૂ થાય છે. એક ભૂલ, એક નાનકડી ઉશ્કેરણી અને પછી આખું શહેર અંધકારમાં ધકેલાઈ જાય છે. [short pause]

મને તે દ્રશ્ય ક્યારેય ભૂલાતું નથી જ્યારે એક તરફ મંદિરની પવિત્રતા તોડવામાં આવે છે અને બીજી તરફ મસ્જિદની શાંતિને ભંગ કરવામાં આવે છે. ભીષ્મ સાહની લખે છે: “અંધકાર જ્યારે ગલીઓમાં ફેલાય છે, ત્યારે તે માણસને માણસનો દુશ્મન બનાવી દે છે.” [medium pause]

આ માત્ર વાર્તા નથી, પણ એક કઠોર સત્યનું દર્પણ છે. લેખક અહીં માનવ મનની પેલી ખતરનાક પરત બતાવે છે, જ્યાં રાજકારણ અને ધર્મનું ઝેર સામાન્ય માણસના મનમાં નફરતનું બીજ રોપે છે. સાહનીની કલમ અદભૂત છે; તે પાત્રોના આંતરિક મનોમંથનને એટલી સચોટતાથી રજૂ કરે છે કે તમે અનુભવી શકો છો કે કેવી રીતે ડર અને ગેરસમજ એક આખી સંસ્કૃતિને તોડી શકે છે. [sigh]

“Tamas” આપણને એક કડવું સત્ય સમજાવે છે: જ્યારે આપણે આપણી સહાનુભૂતિ ગુમાવીએ છીએ, ત્યારે આપણે માત્ર બીજાને નહીં, પણ ખુદને પણ મારી નાખીએ છીએ. આ પુસ્તક આપણને ચેતવણી આપે છે કે જો આપણે ભૂતકાળના ઘાને ભૂલી જઈશું, તો તે ફરીથી તાજા થઈ શકે છે.

શું આપણે ક્યારેય તે નફરતની સરહદ પાર કરી શકીશું? કે પછી આપણે હંમેશા માટે એ અંધકારના કેદી બની રહીશું? આ સવાલોના જવાબ શોધવા માટે, એકવાર આ પુસ્તક જરૂર વાંચજો. તે કદાચ તમારા દિલમાં એક એવી ચીસ પાડી જશે જે તમને આખી જિંદગી યાદ રહેશે.