યયાતિ

શું માણસની ઈચ્છાઓનો ક્યારેય અંત આવે છે? [short pause] કે પછી ભોગવિલાસ એ સમુદ્ર જેવો છે, જેમાં જેટલા વધુ ટીપાં ઉમેરો, તેટલો જ તે તરસ્યો રહે છે? [medium pause] આ સવાલોના જવાબ શોધવા માટે ‘Yayati’ જેવી બીજી કોઈ કૃતિ નથી. [long pause] વી.એસ. ખાંડેકરની આ કલમ કોઈ સામાન્ય વાર્તા નથી, પણ માનવ મનની અંધારી ગલીઓમાં પડેલો એક પ્રકાશનો કુંજ છે.

[short pause] કલ્પના કરો, એક વિશાળ રાજદરબાર. [short pause] ચંદન અને કપૂરની ભીની સુગંધ હવામાં પ્રસરેલી છે. [short pause] સમ્રાટ યયાતિ વૃદ્ધત્વના ભાર નીચે દબાયેલા છે, પણ તેમના મનમાં હજુયે જુવાનીના સપનાઓનું તોફાન છે. [medium pause] અહીં એક પ્રસંગ ભૂલી શકાય તેમ નથી. યયાતિ પોતાના પુત્ર પુરુને કહે છે: “બેટા, તારી યુવાની મને આપી દે, જેથી હું આ જગતના તમામ સુખ ભોગવી શકું.” [long pause] પુરુનો અવાજ કાંપે છે, પણ તે પિતાની ઈચ્છા સ્વીકારે છે. [short pause] તે ક્ષણે મહેલની દીવાલો પણ જાણે ધ્રૂજી ઉઠે છે. [medium pause] યયાતિ અરીસામાં પોતાનું નવું, ચમકતું રૂપ જુએ છે, પણ તેમની આંખોમાં જે ખાલીપો છે, તે કોઈ છુપાવી શકતું નથી.

[uhm] વી.એસ. ખાંડેકરનું લેખન અહીં એટલું ધારદાર છે કે તે સીધું હૃદયને ચીરી નાખે છે. [short pause] તેઓ લખે છે: “ભોગવવાની લાલસા એ એક એવી અગ્નિ છે, જે અગ્નિમાં આખું વિશ્વ હોમી દો તો પણ તે તૃપ્ત થતી નથી.” [medium pause] આ પુસ્તકનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે ભોગવિલાસથી સુખ નથી મળતું, પણ ત્યાગ અને સમજણથી જ આત્માની શાંતિ મળે છે. [long pause]

શું યયાતિ પોતાના આંધળા મોહમાંથી બહાર આવી શકશે? [short pause] કે પછી ઈચ્છાઓની આ અનંત દોડમાં તેઓ પોતાની જાતને જ કાયમ માટે ગુમાવી દેશે? [medium pause] આ પુસ્તક વાંચ્યા પછી માણસ પોતાના જીવન તરફ એક નવી દ્રષ્ટિથી જોતો થઈ જાય છે. [long pause] આ માત્ર એક પુરાણકથા નથી, પણ આપણી પોતાની વાર્તા છે.