ગર્ભેશિમ

એક સ્ત્રીનું જીવન જ્યારે તેની આસપાસના સમાજ દ્વારા જ ગૂંગળાવવામાં આવે, ત્યારે તેનું સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવું એ જ સૌથી મોટો વિદ્રોહ છે. [short pause] ‘ગર્ભરેશિમ’ (Garbhareshim) આપણને એક એવા વિરોધાભાસની સફરે લઈ જાય છે જ્યાં ઘરની ચાર દીવાલો સુરક્ષાનું પ્રતીક છે, છતાં તે જ દીવાલો આત્માને કેદ કરનારી જેલ બની જાય છે. [medium pause]

વી.એસ. ખાંડેકરની આ કૃતિ ઇન્દિરા નામની એક એવી યુવતીની વાત કરે છે, જેની આંખોમાં સ્વપ્નો છે, પણ પગમાં પરંપરાની બેડીઓ. [short pause] એક દ્રશ્ય ક્યારેય ભૂલાતું નથી: ઇન્દિરા તેના રૂમમાં બેઠી છે. બહાર વરસાદનો અવાજ આવે છે અને તેલના દીવાની જ્યોત પવનના કારણે થોડી ધ્રૂજે છે. [medium pause] દીવાલ પર પડતા તેના પડછાયાને જોઈને તે વિચારે છે, “શું મારું અસ્તિત્વ આ દીવાલો પૂરતું જ સીમિત છે?” [short pause] અચાનક વિશ્વાસરાવ આવે છે. તેઓ કહે છે, “ઇન્દિરા, જ્ઞાન એ દીવાલો તોડવાનું એકમાત્ર સાધન છે.” ઇન્દિરા જવાબ આપે છે, “પણ શું સમાજ મને તે દીવાલો ઓળંગવા દેશે?” [long pause]

આ નવલકથાનો અસલી સૂર એ છે કે વ્યક્તિની આઝાદી એ ભીખ નથી, પણ પોતાનો હક છે, જે ઘણીવાર પાયાની માન્યતાઓને તોડીને મેળવવો પડે છે. [short pause] ખાંડેકરની ભાષામાં એક અજબની જાદુઈ તાકાત છે. [uhm] તેઓ જ્યારે ઇન્દિરાના મનનો સંઘર્ષ આલેખે છે ત્યારે જાણે શબ્દો શ્વાસ લેતા હોય તેવું લાગે છે. [medium pause] એક વાક્ય જુઓ: “જેના મનમાં સત્યની જ્યોત પ્રગટી છે, તેને અંધકાર ક્યારેય રોકી શકતો નથી.” [short pause]

‘ગર્ભરેશિમ’ (Garbhareshim) માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ એ દરેક સ્ત્રીનો પડઘો છે જેણે ક્યારેક ને ક્યારેક પોતાના અસ્તિત્વ માટે લડાઈ લડી છે. [medium pause] જ્યારે ઇન્દિરા ઘર છોડવાનો નિર્ણય લે છે, ત્યારે તેની પાછળ શું છૂટી જાય છે અને તે શું પામે છે? [short pause] શું એક સ્ત્રીનું શિક્ષણ આખા સમાજની રૂઢિચુસ્તતાને હચમચાવી શકે? [long pause] આ પ્રશ્નોના જવાબ શોધવા માટે ઇન્દિરાની આ સફર સાથે જોડાવું અનિવાર્ય છે.