લિલી વાગર

આ વાર્તાના અંત સુધી પહોંચતા, ધરતી સાથેના તમારા સંબંધ વિશેની તમારી સમજણ હંમેશ માટે બદલાઈ જશે. પન્નાલાલ પટેલની ‘Lili Vagar’ માત્ર એક પુસ્તક નથી, પણ માટીના એવા અવાજોનો પડઘો છે જે અત્યાર સુધી આપણા કાને પડ્યા જ નથી.

ગામડાની સવાર છે. આકાશમાંથી આગ વરસે છે અને જમીન તરસથી ફાટી ગઈ છે. પન્નાલાલ પટેલે અહીં કુદરતની ક્રૂરતા અને માણસની મજબૂરીને જે રીતે કંડારી છે, તે હૃદયને હચમચાવી દે તેવી છે. [short pause] કલ્પના કરો—સૂર્યના આકરા તાપમાં, ખેતરની સૂકી ધરતી પરથી ઉડતી ધૂળની ડમરીઓ વચ્ચે, એક યુવાન ખેડૂત તેના મરતા પાકને જોઈ રહ્યો છે. તેના પગ નીચેની જમીન ગરમ તવા જેવી છે, અને હવામાં આશા કરતાં નિરાશાની ગંધ વધુ છે.

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે ક્યારેય વિસરાતું નથી. જ્યારે ગામના લોકો આશા છોડીને બેઠા છે, ત્યારે આ યુવાન હઠીલાપણું દાખવે છે. તે પાણીના એક અદ્રશ્ય ઝરાને શોધવા માટે પથ્થરો સાથે મથામણ કરે છે. ત્યારે તેની સાથેની સ્ત્રી પૂછે છે: “આમ શા માટે મરો છો? જમીન તો ક્યારનીય મરી પરવારી છે.” તે શાંતિથી જવાબ આપે છે, “જેણે આપણને જન્મ આપ્યો છે, તે આપણને ભૂખે નહીં મારે. હું ખાલી એનો રસ્તો ખોલી રહ્યો છું.”

આ વાર્તાનો ગર્ભિત સૂર એ છે કે માનવીય હિંમત અને પરસ્પર સહકાર એ કુદરતી આફતો કરતા પણ શક્તિશાળી છે. પન્નાલાલ પટેલની કલમની ખાસિયત એ છે કે તેઓ કઠિન પરિસ્થિતિમાં પણ જીવનનો અર્ક શોધી કાઢે છે. તેઓ લખે છે, “માણસ જ્યારે આખી દુનિયાથી હારે, ત્યારે તે પોતાની ભીતરની ધરતી ખેડવાનું શરૂ કરે છે.” [sigh]

શું એ યુવાન તેની આ જીદમાં સફળ થશે? શું તે જમીન ફરી લીલીછમ બનશે? ‘Lili Vagar’ તમને પ્રકૃતિ સાથેના એવા નાતાની અનુભૂતિ કરાવશે જે આધુનિક યુગમાં આપણે ક્યાંક ખોઈ બેઠા છીએ. આ સફર તમારી આત્માને સ્પર્શી જશે.